Bursa Kemalpaşa’da grizu patlaması sonucu oluşan göçükte 19 maden işçisinin yaşamını yitirmesinin ardından, maden ocaklarındaki çalışma koşulları, ihmaller bir kez daha gündeme geldi. Kamuya ait maden ocaklarının kapatılması ve özel yatırımların artması ocaklardaki iş güvenliğinin, alınan tedbirlerin işçinin güvenliğinden çok ‘maliyet’ bazlı değerlendirilmesine yol açıyor.

Dünya linyit üretiminin yüzde 75’ni gerçekleştiren dokuz ülkeden biri olan Türkiye’de, ruhsat almanın kolaylaşması ve kamunun elindeki maden ocaklarını kiralama yoluyla devretmesi ile beraber sermayenin sektöre dönük yatırımları arttı. Halen kamunun sektörde ağırlığı olmasına rağmen, gelecekte tersi bir durumun yaşanması bekleniyor.

2006’dan bu yana 100’den fazla işçinin öldüğü maden ocaklarında önlem ve denetimler yetersiz olduğu gibi, yaptırımlar da ‘uyarı’ düzeyinde kalıyor. Nitekim, Mayıs ayında denetimden geçen patlamanın yaşandığı Bükköy Maden İşletmesine, Aralık’a kadar eksiklerini tamamlaması için süre verildiği açıklanırken, işçiler her ekipte olması gereken metan gazı ölçüm cihazından işletmede sadece 3-4 adet olduğunu belirtiyorlar.

Patronun sicili
Ölümlerin gerçekleştiği Bükköy Madencilik İşletmesinin sahibi Nurullah Ercan turizm ve madencilik alanında faaliyet yürütüyor ve ‘işçi düşmanı’ olarak biliniyor. Bursa dışında, Zonguldak, Kütahya, Gebze ve Aydın’da da maden ocakları olan Ercan, Türkiye Kömür İşletmeleri’nden kiraladığı alanlarda maden ocakları kuruyor.

2001 yılında, Bolu Gökçesu’daki üç şirketinde çalışan 400 işçinin DİSK’e bağlı Dev Maden-Sen’e örgütlenmesi üzerine işçileri tehdit eden Nurullah Ercan, 228 maden işçisini işten atmıştı. Sendika, işçilerin kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmesi için açtığı davayı kazanmasına rağmen bugüne kadar işçilere herhangi bir ödeme yapılmadı.

Nurullah Ercan’ın, işçilerin SSK primlerini gün ve miktar olarak eksik bildirdiği, maden ocaklarında güvenlik amaçlı tedbirleri kağıt üzerinde ‘var’ gösterdiği belirtiliyor. Ercan’a ait işletmelerde, zorunlu olarak bulundurulması gereken işyeri hekimi ve ambulansı da yine kağıt üzerinde ‘var’ gözüküyor.

Nurullah Ercan’ın turizm alanında yürüttüğü faaliyette de iş bilirliğini sergilediği görülüyor. Sahibi olduğu Petrokent Devremülk Şirketinin, borsada işlem gören hisselerini toplayan Ercan, şirketin yüzde 75’ini ele geçirmiş. Petrokent’i tatil köyü olarak yabancı tur şirketlerine pazarlamaya hazırlanan Ercan, devremülkçüleri devre dışı bırakmak için de, ödeyemeyecekleri faturalar çıkartmış. İşi, ödeyemeyenleri tesislere almamaya kadar vardıran Ercan, devremülk kullanıcılarının kurduğu Petrokent Dönemciler Dayanışma Derneği ile davalık durumda.

AKP’den cesaretlendiren adımlar
Denetimlerin ve cezaların yetersizliği, özel işletmelerin teşvik edilmesi dışında AKP iktidarının gerçekleştirdiği yasal düzenlemeler de maden ocakları dışında bir çok alanda iş güvenliğini ortadan kaldırıyor. İşçilerin ölümlerinin ardından ‘madenlerde olur böyle vakalar’ minvalli açıklamalarla yetinen AKP hükümeti, 2008 yılında istihdam paketi olarak bilinen 5763 sayılı kanunda değişikliğe giderek iş güvenliğini de piyasaya açtı.

4857 sayılı İş Kanunu’nun 81. maddesi ve Çalışma Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi’nin (ÇASGEM) Teşkilat ve Görevleriyle ilgili kanunlarda da değişiklik yapan AKP iktidarı, 50’nin altında işçi çalıştıran işyerlerinde ‘sağlık birimi’ kurularak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bulundurulması zorunluluğunu kaldırdı.

Konu ile ilgili değerlendirmelerde bulunan DİSK İş Sağlığı ve Güvenliği Sorumlusu Tevfik Güneş, yapılan yasal değişikliklerin TTB ve TMMOB gibi meslek örgütlerini devre dışı bıraktığı gibi, patronların danıştayın denetiminden de kurtulduğunu belirtti. Düzenlemenin özel iş sağlığı ve güvenliği firmalarının önün açtığını söyleyen Güneş, patronları rahatlattığını da ekledi.

Öte yandan, patronlar maden ocaklarında iş güvenliği ve işçi sağlığına dönük tedbirler, cezai müeyyidelerden daha maliyetli olduğu için ceza almayı tercih ediyorlar. Durumun böyle olduğu bilinmesine rağmen, bu konuda bugüne kadar yeni bir düzenlemeye gidilmemesi de ölümcül kazaların göze alındığını gösteriyor.

(soL-Haber Merkezi)