Sabah gazetesinin haberine göre Rize’de 13 kişinin hayatını kaybettiği heyelan felaketinden ardından taraflardan konuyla ilgili çelişkili açıklamalar geldi. Bölgedeki belediye başkanları iki yıl önce sel ve heyelan riskini haber vermesi için kurulan erken uyarı sisteminin çalışmadığını, kendilerine bir uyarı gelmediğini belirtirlerken, Rize valisi uyarının yapıldığını iddia etti.

Türkiye'nin en fazla yağış alan, arazi ve toprak yoğunluğu açısından en riskli bölge olan Rize'ye "Afet Erken Uyarı Sistemi" kurmak için 2006 yılında İTÜ, TÜBİTAK, Rize Valiliği, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü ve Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından, 40 akademisyen ve 30 mühendis görev aldığı, kent merkeziyle birlikte 11 ilçeyi içine alan 3 bin 920 kilometrekarelik arazinin tarandığı bir çalışma başlatıldı. Çalışmanın sonucunda Yüzde 76'sı heyelan riski taşıyan Rize'nin 13 ayrı noktasına istasyonlar konuldu, toprak altlarına sensörler yerleştirildi.

Uyarı sistemi sağlam ancak çalıştırılmıyor
İki yıl önce dönemin Rize Valisi Kasım Esen tarafından Afet Koordinasyon Merkezi'nde hizmete sokulan sistem, iddialara göre bir yıl çalıştıktan sonra kapatılarak burada çalışan dört personelin de görev yerleri değiştirildi. Sistemin çalıştırılmaması sonucunda hem bölge insanı hem de devletin acil yardım kuruluşları, olabilecek doğal afetleri önceden haber alma imkânını kaybetti.

Sistemi kuran dönemin valisi Kasım Esen yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullandı: “Sistem, Rize'de nereye ne kadar yağış düşeceğini hesap ediyor, toprağın nem miktarını ve hareketlerini ölçüyor. Öncesinden de haber veriyor zaten. Eğer o sistem çalışsaydı önceden tedbir alınır, o kadar can kaybı da yaşanmazdı. Sistem çalışıyor ama çalıştırılmıyor.” Konuyla ilgili soruları yanıtlayan Gündoğdu Belediye Başkanı Süleyman Yıldız da kendilerine beldede heyelan olacağına dair uyarı yapılmadığını söyledi.

“Eğer sistem çalıştırılsaydı bu kadar insan ölmezdi”
Rize Belediye Başkanı Halil Bakırcı uyarı sistemini bir süre önce valilikten istediklerini ancak valiliğin vermediğini belirtti ve şöyle dedi: “Belediyede yerini bile hazırladım. Ama Vali Bey vermedi. Vermediği gibi sistem çalışmıyor da. Rize'de sadece yağışın olacağı uyarısı yapıldı. Heyelan riskiyle ilgili herhangi bir uyarı olmadı. Olsaydı sonuç bu mu olurdu?"

Bu büyüklükte bir afet beklemiyorduk!
Rize Valisi Seyfullah Hacımüftüoğlu ise sistemin çalıştığını iddia ederek, "Bu büyüklükte bir afet beklemiyorduk. 100'ün üzerinde uyarı geldi. Bu konuda kendi metotlarımızı kullanıyoruz" dedi. Sistemin beyni konumundaki Afet Koordinasyon Merkezi'nin bulunduğu İsmail Kahraman Kültür Merkezi'nin kapılarının kilitli olması da dikkat çekti.

“Sorumluluk belediye başkanı ve valilerindir”
Başbakan Erdoğan ise yaptığı açıklamada Karadeniz Bölgesi’de bu tür toprak kaymalarının her zaman olabileceğini belirterek sorumluluğu belediye başkanı ve valilerin üzerine attı ve şöyle konuştu: “Bir yere inşaat yapılmaması gerekiyorsa oraya imar müsaadesi veren belediye başkanı valilikler bu işin kesin sorumlusudurlar. Vatandaşların da duyarlı olmasını kaçak yollara tevessül etmemesini de bir musibet bin nasihatten evladır diyerek hatırlatmak istiyorum.”

“Oluşturulan komitelerde bilim adamı yok”
Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hızır Önsoy, yaptığı açıklamada felaketlere karşı önceden tedbir alınması gerektiğini belirtti ve şöyle konuştu: Her olay olup bitiyor, bakıyorsunuz valilikte toplanılmış, kriz yönetimi yapılıyor. Ben üzülerek ve acıyla gülüyorum, ne demek kriz yönetimi? Olay gelmeden önce kurullar oluşturmak lazım. Buna biz risk yönetimi diyoruz. Olay baş göstermeden önce ne gibi tedbirler alınır ve can kayıpları nasıl sıfıra indirilir, maddi kayıplar nasıl en aza indirilir, bunların tartışılacağı bir yer. Dolayısıyla kriz komitesi deyince ben çıldırıyorum, böyle bir şey olmaz. Bu komitelerde hiçbir bilim adamı yok. Bu kurullarda niçin bilim adamları yoktur, neden bizden yardım istenmez? Ben zoraki gidip de 'Sayın valim ben göreve geliyorum' diyemem ki.”

Bilim insanları dinlenmiyor
Prof. Dr. Önsoy, bölgede heyelan ve taşkın riski haritaları çıkarılması ve bir an evvel tamamlanması gerektiğine dikkati çekerek, şöyle konuştu: ''Risk altındaki bölgeler belirlenmeli, buna göre yapılaşma yapılırken, uygulamacı kurumlar adama 'arkadaşım sen burada evini yapma, çünkü burası 1. derece risk bölgesi, sen evini şuraya yap' diyebilmeli. Bunu diyen yok, risk haritaları çıkarılmamış. Bilimsel çalışmalarda reçete bellidir, reçete bizdedir. Bunu bilim söylüyor, 'çözümü budur' diyor ama maalesef buna kimsenin uyduğu yok.”

Son iki yılda 24 kişi öldü
1929-2010 yılları arasında, Doğu Karadeniz bölgesinde yaşanan 33 sel, heyelan ve taşkın olayında, 586 kişinin hayatını kaybetti. İşte yaşanan felaketler:

YIL - YERİ ve NEDENİ - ÖLÜ SAYISI
1929 Trabzon Of/heyelan 146
1959 Tirebolu, Görele, Trabzon, Rize taşkınları 13
1963 Trabzon Oksu taşkını 3
1963 Trabzon Akçaabat taşkını 2
1965 Giresun, Trabzon taşkınları 2
1973 Rize, İyidere ve Hemşin taşkınları 4
1973 Rize Güneysu, Kalkandere, Pazarköy heyelanları 4
1974 Gümüşhane, Harşit taşkınları 3
1977 Rize Pazar, Hemşin Deresi taşkını 6
1981 Rize Pazar sel 27
1982 Rize İkizdere heyelan 8
1983 Rize Pazar, Fındıklı taşkın ve heyelanlar 27
1985 Rize sel 10
1988 Rize, Pazar, Ardeşen, Fındıklı heyelanlar 3
1988 Trabzon Çatak heyelanı 64
1990 Trabzon Değirmendere, Akçaabat, Söğütlü sel 56
1990 Rize Çamlıhemşin heyelanı 51
1995 Rize Güneysu, Ardeşen, Pazar sel ve heyelanlar 9
1997 Giresun taşkınlar 5
1998 Trabzon Sürmene, Beşköy sel ve heyelan 50
2001 Rize Taşlıdere, Güneysu sel ve heyelan 10
2002 Rize Taşlıdere, Güneysu, Çayeli sel ve heyelan 34
2005 Rize İyidere, İkizdere-Kalkandere sel 1
2005 Trabzon Of Solaklı havzası sel 7
2005 Rize Çamlıhemşin, Çayeli sel 4
2005 Rize Taşlıdere taşkın 7
2005 Trabzon Of heyelan 1
2006 Artvin Arhavi heyelan 1
2006 Giresun taşkın 2
2006 Rize Güneysu Başköy heyelan 3
2009 Rize Kalkandere heyelan 1
2009 Artvin Şavşat taşkın 5
2009 Artvin Borçka taşkın 5
2010 (27 Ağustos) Rize Gündoğdu 13

(soL - Haber Merkezi)