soL (HABER MERKEZİ) Sigara tekellerinin pazarlama stratejilerinin ne kadar gayri insani olduğu hep konuşulur. İşte iki örnek:

Bir sigara tekelinin yöneticisinin “Sigara üreten bir şirketin yöneticisi konumundasınız, peki siz sigara içiyor musunuz?” sorusuna verdiği yanıt düşündürücü: “Biz bu boku içmeyiz, sadece satarız. Bunu içme hakkını ve özgürlüğünü gençlere, zencilere, aptallara ve fakirlere bırakırız.”

Sigara tekellerinden Philip-Morris, 2001 yılında, yaşlanan bir nüfusu olan Çek Cumhuriyeti hükümetine bir rapor sunarak şu tezi savunuyor: “Sigara devlet için yararlı çünkü sigara sayesinde emekliler erken yaşta ölüyor, böylece devlet daha az emekli maaşı ödüyor.” Sigara tekelinin yaptığı hesaba göre, ülkedeki insanların sigara alışkanlığına sahip olması, ekonomiye yıllık 100 milyon sterlin tasarruf sağlamıştır. Çünkü sigara tiryakileri erkenden ölmüş ve ülke emeklilik masrafından kurtulmuştur!

Tekeller yasak tanımıyor
Sigara tekelleri, tüm dünyada tütün kullanımı erişkin nüfusta yüzde 41'den yüzde 29'a düşmesine rağmen, üretimlerini kısmıyor, üretim fazlasını az gelişmiş ülkelere aktarma yoluna gidiyorlar. Ortadoğu, Afrika, Asya ve Pasifik okyanusu ülkelerini yeni ve çok cazip pazarlar olarak görüyorlar. Adı geçen bölge ve kıtalarda bulunan az gelişmiş ülkelerde nüfusun fazla olması bu ülkelerde sigara ile mücadele olsa bile, devamlı artan nüfusa oranla sigara tüketiminin artması, tekeller için büyük bir avantaj. Bu ülkelerin teknolojilerinin, sigara tekelleri ile yarışacak durumda olmamaları ve hükümetlerinin sigaradan aldıkları yüksek oranlı vergilere gereksinim duymaları da işlerini kolaylaştırıyor.

Kaçakçı tekeller
Bunun yanı sıra, tekellerin geçmişte yaptığı kaçakçılık organizasyonlarını günümüzde bu ülkelerde de sürdürdüğü biliniyor. Türkiye de 70’li yıllarda kendine yeten bir ülke olmasına rağmen, büyük sigara tekelleri tarafından kendi sigaralarını alma yönünde büyük bir baskıya uğramıştı. Gümrük ve Tekel Bakanlığı, bu talebe tepki göstermiş, ancak sigara tekelleri baskı ve tehdit ile “Siz almazsanız, biz zorla sokarız” demişti. Daha sonra, kaçak sigaralar yurtdışından gemilerle Karadeniz açıklarına geldi. Oradan Türk tekneleri, Türkiye'ye kaçak sigara sokmaya başladılar.

Geçtiğimiz yıllarda, AB Komisyonu da, Amerikan tütün tekellerinin İran, Irak ve Rusya’ya çok büyük miktarlarda sigara kaçırılmasını organize ettiklerine dair raporu basına sızdırmış raporda, Philip Morris ve RJ Reynolds adlı şirketler, çok büyük miktarda sigara ticaretini Avrupa üzerinden vergi ödemeksizin gerçekleştirmekle suçlanmıştı. Komisyon, Amerikan şirketlerinin büyük para kazandıkları sigara kaçakçılığı işinde mafya ve suç örgütleriyle işbirliği yaptığına dikkat çekmişti.

Merkez artık Kuzey Irak
Türkiye`deki kaçak sigara piyasası uluslararası sigara tekelleri tarafından işletiliyor. Yakın zamana kadar, Çin’de üretilen sigaralar Kuzey Irak ve Mersin Limanı üzerinden Türkiye’ye sokulmaktaydı. Yıllık 2 milyar dolarlık bir zarara yol açan bu organizasyonun merkezi artık Kuzey Irak. Dohuk ve Süleymaniye’de kurulu iki fabrikada üretilen 1 milyar 250 milyon paket sigara, kaçak yollarla Türkiye’ye sokulmakta.

Dohuk’ta bulunan Kany Company, bu organizasyonun merkezinde. Şirketin sahibi, Kuzey Irak’taki Bölgesel Kürt hükümetinin Başbakanı Neçirvan Barzani.

Dünya pazarı ne durumda
Dünya tütün endüstrisinde yılda 5 trilyon adetten fazla sigara üretiliyor. Tütün endüstrisinin devlet tekelinde olduğu dünyanın en büyük pazarı Çin’de sigara kullanıcıları yılda yaklaşık 1.8 trilyon adet sigara içiyor. Bu rakam, tüm dünya pazarının yüzde 35’i.

Çin dışında, uluslararası tekeller toplam dünya pazarının %51’inden fazlası için rekabet ediyor. Şirketlerin piyasa payları şöyle sıralanıyor: Philip Morris yüzde 18.7 British American Tobacco yüzde 17.1 Japan Tobacco yüzde 7.7 Imperial Tobacco yüzde 3.5 Gallaher yüzde 3.1 ve Altadis yüzde 2.1.

Tekeller neye güveniyor
Yasaklar ve görünen sağlık sorunları nedeniyle, sigara kullanıcılarının içtikleri sigara sayısını azaltacaklarına ve toplumda sigara içenlerin oranının daha da düşeceğine inanan tekeller, 2015 yılında dünya üzerinde 20 yaşını aşmış yetişkin sayısının yüzde 11 oranında artacağı düşüncesinden hareketle, reklam çalışmalarını ve ürün çeşitliliğini buna göre ayarlıyorlar.