Kriz nedeniyle 2009 yılının Mart ayına kadar düşen sanayi üretiminin, bu tarihi takip eden sekiz aydır hafif bir ivmeyle ama istikrarlı olarak büyüdüğü ortaya çıktı. Toparlanma sürecindeki sektörel farklılaşma ise dikkat çekiyor.

TÜİK tarafından açıklanan Kasım 2009 sanayi üretimi endeksi, sanayi üretiminin bir ay öncesine göre yüzde 8,6, bir yıl öncesine göre ise yüzde 2,2 düştüğünü gösterdi. Böylece Ekim ayında bir ay önceye göre gözlenen yüzde 13,6'lık sıçramanın çoğunlukla farklı sebeplerden kaynaklanan bir gürültü olduğu ortaya çıktı. Ancak mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış üretim serilerinin istikrarlı bir toparlanma içinde olduğu gözleniyor. Bu istikrarın ardında ise sektör bazında birbirinden oldukça farklı seyirlerin bir bileşimi yatıyor.

Düzeltilmiş endeks toparlanma gösteriyor
Mevsim ve takvim etkisinden arındırınca üretimde toparlanma belirgin hale geliyor. TUİK'in yeni açıklamaya başladığı mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış sanayi üretim endeksine göre, bir ay öncesine göre üretim düşüşü değil çok az bir üretim artışı var. Bu seriye göre Kasım ayında üretim, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,4 krizin en çok etkilediği 2009 Mart ayına göre ise yüzde 9,2 artmış durumda. Üretimin en parlak olduğu Mart 2008'in ise hâlâ yüzde 11 altındayız.

Yine aynı serinin ortaya koyduğu tabloya göre bir yıl öncesinin aynı ayına göre sanayi üretimindeki küçülme Mart 2009'da yüzde 18,5 ile en kötü noktaya ulaştı. Ekim'e gelindiğinde yıllık küçülme oranı yüzde 3,2'ye kadar azaldı. Kasım ayında ise Mart 2010 tarihine kadar sürecek olan "baz etkisi" devreye girdi ve sanayi üretimi yıllık bazda yüzde 4,4 büyüme gösterdi.

Önümüzdeki üç ay kritik görülüyor. Baz etkisi yüzünden ihracatta yıl başından beri tutturulan tempo devam edebilirse ciddi bir birinci çeyrek büyümesiyle karşı karşıya kalabileceğimiz belirtiliyor. Örneğin Kasım'daki üretim miktarı, Mart 2010 tarihine kadar artmayıp aynı kalsa bile, Mart 2010 itibarıyla sanayi üretimi, yıllık yüzde 9 oranında artmış olacak. Aynı durum elektrik tüketiminde de ortaya çıkmış ve Aralık 2010 için tüketim, geçen yılın yüzde 10 üzerinde gerçekleşmişti.

Toparlanmanın ayrıntıları
Uzmanlar, üretimdeki sınırlı fakat süreklileşen toparlanmayı, Ortadoğu ve Kuzey Afrika başta olmak üzere artan tüketim ve gıda ürünleri
ihracatına bağlama eğilimindeler. Ayrıca krizin sonuçlarının işçilerin üzerinde patlamasıyla birlikte maliyetlerini kolayca düşürme şansına sahip olan üreticilerin yeni pazarlara rekabetçi fiyatlarla saldırma şansı bulduklarından bahsediliyor.

Petrol ve metal fiyatlarındaki artış da sanayi üretiminin seyrini etkilyor ama imalat sanayi endeksinde yılbaşına göre yüzde 27,5'luk artış dikkat çekiyor. Enteresan olan yılbaşından beri üretimini yüzde 50 artırmış sektörlerle üretimi yüzde 20-40 düştükten sonra toparlanamayan sektörlerin bir aradalığı.

Mart 2008'de üretimin en yüksek seviyesine göre hâlâ çok düşük seviyede üretim yapan sektörler var. Örneğin kriz öncesine göre hâlâ büro makinaları yüzde 52, taşıt araçları yüzde 40, mobilya yüzde 32, ana metal yüzde 31, dayanıklı tüketim ise yüzde 23 oranında eksik üretim yapıyorlar. Üstelik çoğu işletmenin üretimi tatil etmiş olduğu 2009 başına oranla televizyon üretiminde yüzde 79'luk, taşıt araçlarında yüzde 72'lik artışlara rağmen üretim kısıntısının devam etmesi dikkat çekiyor.

Diğer yandan aynı tarihteki yüksek üretim seviyesine göre gıda sektörü üretimi yüzde 51, dayanıksız tüketim malları yüzde 14 oranında artmış
görünüyorlar. Gıda sektöründeki artış, tarım ürünleri rekoltesinin iyi olmasıyla ilişkilendirilirken dayanıksız tüketim mallarındaki artışıta ise, ihracata yönelik üretimin artması nedeniyle, kayıt dışı üretimin kayda girmesinin büyük payı bulunabileceği bildiriliyor.

Daha önce büyük karamsarlık yaratan sermaye malları üretiminde de son üç ayda yüzde 30'luk üretim artışı sağlanması parlak bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
(soL - Ekonomi)