“Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun Tasarısı" TBMM Genel Kurulu'nda görüşülerek yasalaştı.

Yeni yasayanın eski düzenlemelerle ortak sayılabilecek, yayıncılığın en genel çerçevesini çizen bir maddesi de var. Yasaya göre yayın hizmetleri, Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin varlık ve bağımsızlığına, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı olamayacak ırk, dil, din, cinsiyet, sınıf, bölge ve mezhep farkı gözeterek toplumu kin ve düşmanlığa tahrik edemeyecek veya toplumda nefret duyguları oluşturamayacak terörü övemeyecek ve teşvik edemeyecek, terör örgütlerini güçlü veya haklı gösteremeyecek.

Başbakan’a ekran karartma yetkisi
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) ile ilgili düzenlemeler içeren yasa, Başbakan'a geçici yayın yasağı yetkisi tanıyor. Yasaya göre, milli güvenliğin açıkça gerekli kıldığı hallerde veya kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasının kuvvetle muhtemel olduğu durumlarda Başbakan veya görevlendireceği Bakan, geçici yayın yasağı getirebilecek.

Bu madde son günlerde oldukça tartışılır hale gelen ifade ve basın özgürlüğüne ket vuracak bir düzenleme olarak yorumlanıyor.

Danıştay iptal edebilecek
Danıştay, yayın durdurma kararına karşı iptal davası açabilecek. Danıştay, bu davalara öncelikli olarak bakarak ve yürütmenin durdurulması talebini 48 saat içerisinde karara bağlayacak.

Başka dillerde yayın
Medya kuruluşları Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabilecek. Ancak bu kanallar, yayın dilini bilen en az 10 yıllık izleyici uzmanları tarafından denetlenecek.

İlaç reklamları serbest
Televizyon ve radyo kanalları artık ilaç reklamlarına da yer verecek. Reçeteye tabi olmayan ilaçlar ve tedavilerin reklamları, dürüstlük ilkesi çerçevesinde gerçeği yansıtan ve doğrulanması mümkün unsurlardan oluşacak şekilde hazırlanacak.

Şiddeti, alkolü özendirmek yasak
Yayınlar, çocuklara karşı istismar ve şiddeti özendiremeyecek güçsüzlere ve özürlülere karşı ayrımcılık, istismar ve şiddeti teşvik edemeyecek.

Alkol, tütün ürünleri ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımını ve kumar oynamayı özendirici nitelikte yayın yapılamayacak.
Türkiye’de yayınlanan pek çok dizide şiddet sahnelerine yer verilmesi, aşırı alkol tüketimi ve kumar sahnelerinin yer alması, yeni düzenlemenin en çok yerli dizilerin senaryolarına etki edeceği düşünülüyor.

Müstehcen yayınlar yasak
Yeni yasaya göre müstehcen yayın yapılamayacak. Cinsiyet eşitliğine ters düşen, kadınlara yönelik baskıları teşvik eden ve kadını istismar eden programlar yasaklanacak. Yayınlar, kadına yönelik şiddeti özendirici veya kanıksatıcı olamayacak.

Parti sendika ve derneklere yayın hakkı yok
Siyasi partiler, sendikalar, meslek kuruluşları, kooperatifler, birlikler, dernekler, vakıflar, mahalli idareler ve bunlar tarafından kurulan veya bunların doğrudan veya dolaylı ortak oldukları şirketler ile sermaye piyasası kurumları ve bu aracı kurumlara doğrudan veya dolaylı ortak olan gerçek ve tüzel kişilere yayın lisansı verilemeyecek. Bu kuruluşlar, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara doğrudan veya dolaylı ortak olamayacak.

Seçimden önce parti reklamı
Medya kuruluşları, YSK tarafından ilan edilen seçim döneminde yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar siyasi parti ve aday reklamlarını yayınlayacak.

Türkçe çizgi filmler
Televizyon kuruluşları, çocuk yayınlarında çizgi filmlere yer vermeleri halinde, çizgi filmlerin en az yüzde 20'si, diğer çocuk programlarının en az yüzde 40'ı Türkçe üretilmiş olacak.

Önemli olaylar listesi hazırlanacak
RTÜK, toplum için büyük önem arz eden ulusal ve uluslararası olayları, ülke geneline şifresiz ve ücretsiz yayın yapan televizyon kanallarından canlı veya banttan yayınlanmasını temin etmek amacıyla önemli olaylar listesi hazırlayarak ilan edecek. Önemli olayları yayınlayacak televizyonlar, listede yer alan olayları ülke geneline şifresiz ve ücretsiz olarak yayınlayacak.

30 dakikada bir reklam
Sinema ve televizyon için yapılmış filmler ile haber bültenleri, planlanan yayın süreleri 30 dakikadan fazla olması halinde, her 30 dakikalık yayın süresi için bir kez olmak üzere, reklam ve tele-alışveriş için kesilebilecek. Ancak diğer programlarla ilgili 30 dakika düzenlemesi bulunmuyor.
Dini tören yayınlarının ise, reklam ve tele-alışveriş yayını ile kesilmesi yasaklanıyor.

Destekler belirtilecek
Yasada yorumlanması zor maddelerden biri de tamamen ya da kısmen destek görmüş programların bu destekleri belirtmesi ile ilgili madde. Yasaya göre, bir program tamamen veya kısmen destek görmüşse, bu husus programın başında, program içindeki reklam kuşaklarına giriş ve çıkışta ve programın sonunda uygun ibarelerle belirtilecek.

Her şirkete sadece bir televizyon
Yayın lisansı, münhasıran radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmeti sunmak amacıyla kurulmuş anonim şirketlere verilecek. Aynı şirket sadece bir radyo, bir televizyon ve bir isteğe bağlı yayın hizmeti sunabilecek.

Bir kişiye en fazla 4 kanal
Bir kişi doğrudan veya dolaylı olarak en fazla dört karasal yayın lisansına sahip medya hizmet sağlayıcı kuruluşa ortak olabilecek. Ancak, bu kişinin doğrudan veya dolaylı hisse sahibi olduğu medya kuruluşlarının yıllık toplam ticari iletişim geliri, sektörün gelirinin yüzde 30'unu geçemeyecek.
Kişi yabancı uyruklu ise dört değil iki medya kuruluşuna doğrudan ortak olabilecek.

Kayıtlar ücret karşılığı alınacak
Özel medya kuruluşları, yaptıkları her yayının kaydını bir yıl süreyle saklayacaklar. Kayıtları kullanmak isteyen kişi ve kuruluşlar, RTÜK’e ücretini ödeyerek istedikleri yayının bir kopyasını alabilecek.

Düzeltme ve cevap verme
Gerçek ve tüzel kişiler, kendileri hakkında şeref ve haysiyetlerini ihlal edici veya gerçeğe aykırı yayın yapılması halinde, yayın tarihinden itibaren 60 gün içinde, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmamak ve suç unsuru içermemek kaydıyla, düzeltme ve cevap yazısını ilgili medya kuruluşuna gönderecek. Medya kuruluşları, düzeltme ve cevap yazılarını aldıkları tarihten itibaren en geç 7 gün içinde yayınlayacaklar.

Belirtilen süre içinde yayınlanmaması halinde, kişi, düzeltme ve cevabın yayınlandığı tarihten itibaren 10 gün içinde mahkemeden cevap ve düzeltmenin yayınlanmasına karar verilmesini isteyebilecek.

Kapatma ve hapis
Üst Kurul tarafından geçici olarak durdurulmasına rağmen yayın yapan yöneticiler, 1 yıldan 2 yıla kadar hapis ve 1000 günden 5 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak. Faaliyetine izinsiz devam eden yayın cihaz ve tesisleri, Üst Kurulca mühürlenerek kapatılacak.

Yayın kayıtlarını 1 yıl süreyle muhafaza etmeyen veya Üst Kurulca ya da Cumhuriyet başsavcılığınca istenmesine rağmen, süresi içerisinde ve aslına uygun olarak teslim etmeyen özel medya hizmet sağlayıcı kuruluş yöneticilerine de bin günden 5 bin güne kadar adli para cezası uygulanacak.

Gönderilen kayıtlarda tahrifat, çıkarma, silme gibi işlemler yapılması halinde, özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşların yöneticileri, 5 bin günden 10 bin güne kadar para cezasıyla cezalandırılacak.
(soL - Haber Merkezi)