İki yılda bir gerçekleştirilen ve 6’ncısı bu yıl İstanbul’da düzenlenen Avrupa Sosyal Forumu, bugün sona eriyor.

Artan bilinirliği ve örgütlenme kapasitesine rağmen her geçen yıl daha az kamuoyu ilgisi gören Avrupa Sosyal Forumu, 2010’un Avrupa ve ekonomik kriz başlıklarındaki yüklü gündeme rağmen, İstanbul’da bugüne kadar en az ilgi gören buluşmaya sahne oluyor.

“Başka bir Avrupa gerekli” sloganıyla düzenlenen Forum’un gördüğü ilgisizlik, 2000’li yılların başında ortaya çıkan forum hareketlerinin geldiği noktayla da yakından ilgili.

DSF ve “küresel eylem”
Avrupa Sosyal Forumu, henüz çok yakın bir dönemde, 2000’lerin başında ortaya çıkan forum hareketlerinin bir parçası.

Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) 1 Aralık 1999 tarihinde ABD’nin Seattle kentinde düzenlediği toplantıya karşı yükselen geniş çaplı ve uluslararası katılımlı protestolar, dünya kamuoyunun dikkatini çekmişti. Bu “küreselleşme karşıtı/alternatif küreselleşme yanlısı” protestolar, 2000’li yılların başından itibaren “forum”lara evrildi.

İlk kez 2001 yılında Brezilya’nın Porto Alegre kentinde toplanan ve DTÖ toplantısına alternatif olarak hayata geçen Dünya Sosyal Forumu (DSF), geçen 10 yılda dünyanın farklı bölgelerinde tekrarlandı. DSF 2001, 2002, 2003 yıllarında Brezilya’nın Porto Alegre 2004 yılında Hindistan’ın Mumbai kentinde 2005 yılında tekrar Porto Alegre’de 2006’da Karakas (Venezuela), Bamako (Mali) ve Karaçi’de (Pakistan) olmak üzere üç ayrı yerde 2007’de Kenya'nın başkenti Nairobi’de 2009’da ise Belem’de (Brezilya) düzenlendi.

Her geçen yıl katılım ve eylemlilik düzeyinde belirgin gerilemeler yaşanan DSF, aynı zamanda bir “Sivil Toplum Panayırı” haline gelmekle de eleştirildi. Örneğin 2005 yılında Porto Alegre’de düzenlenen DSF’de 155 bin katılımcı yer alırken, 2007’de Kenya’da düzenlenen toplantıda 66 bin katılımcı yer aldı. 2007 yılındaki toplantıda, toplantının düzenlendiği Kenya’da ve ayrıca Güney Afrika’da, DSF’ye katılan ve sözde Afrikalı yoksulları temsil eden bazı uluslararası fonlu STÖ’lere yönelik protesto eylemlerinin yer alması da DSF’nin geldiği noktayı ortaya koydu.

Ekonomik krizin hissedilmeye başlandığı 2008 yılında “Küresel Eylem Çağrısı”nda bulunarak herhangi merkezi bir toplantı yapmayan DSF, 2009 yılında krizin dünya genelinde milyonlarca emekçiyi derinden etkilediği bir sırada gerçekleştirdiği 9. buluşmasında, ekonomik kriz konusunda somut olarak ancak “piyasalarda düzenleme” önerisi öne sürebilirken, Amazon yerlilerinin sorunları, çevre ve kadın hareketleri üzerine yapılan çalışmalarla öne çıktı.

Avrupa Sosyal Forumu
DSF, 10 yıl içinde dünyanın farklı bölgelerinde farklı bölgesel forumlar üretti. DSF’ye bağlı olarak gelişen Avrupa Sosyal Forumu (ASF), ilk kez 2002’de İtalya’nın Floransa kentinde, 2003 yılında Fransa’nın başkenti Paris’te ve 2004’te İngiltere’nin başkenti Londra’da toplandı. Burada, organizasyon zorlukları yüzünden iki yılda bir yapılması kararı alınan Forum, 2006 yılında Yunanistan’ın başkenti Atina’da ve 2008 yılında İsveç’in Malmö kentinde düzenlendi. Avrupa Birliği’ni "ulusötesi bir entegrasyon projesi" olarak gören ve bu projenin iyileştirilebileceğini düşünen hareketlerin belirleyiciliğe sahip olduğu ASF’de, genellikle AB karşıtı olan geleneksel komünist partiler dışarıda kalırken, AB’yle maddi ve örgütsel temas içinde bulunan birçok STÖ de başından bu yana geniş temsil olanağı buldu.

ASF de, tıpkı DSF gibi yıllar içinde katılım ve ilgi düşüşü yaşarken, etkinliğin odağı da uluslararası bir aksiyondan çok, bir “sivil toplum etkinliğine” doğru değişti.

Savaş karşıtı tepkinin yoğun olduğu 2002’de 60 bin katılımcının yer aldığı forumun son günü 1 milyon kişi savaşa karşı yürürken 35 bin katılımcının yer aldığı 2006’daki toplantının son gününde yürüyüşçü sayısı 80 bin kişiydi. Ayrıca, toplantının başarı kriteri de, ağırlığı giderek artan STÖ’lerin kriterleriyle belirlenir hale geldi. 2008 Malmö buluşmasının tanıtım programında “250’den fazla seminer, atölye çalışması ve toplantı 400’den fazla kültürel etkinlik olduğu” noktasının altı çizilirken, İstanbul’da düzenlenmekte olan etkinliğin programı da seminer ve atölye çalışmaları ekseninde oluşturuldu.

6. Avrupa Sosyal Forumu sona ererken
İstanbul’da düzenlenen 6. Avrupa Sosyal Forumu, iki yılda bir düzenlenen bir etkinlik olmasına ve bu yılın Avrupa Kültür Başkenti’nde gerçekleşiyor olmasına rağmen, kamuoyunda oldukça düşük bir ilgi uyandırmasıyla dikkat çekiyor.

Bu ilgi azlığında, AKP hükümetinin, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin ve medyanın foruma yönelik herhangi bir olumlu çalışma yürütmemesinin etkili olduğu biliniyor. Kürt sorununda son dönem girilen çatışma ortamı, Kürt sorunu ve diğer azınlık meselelerine önemli yer ayıran bir forumu hükümet ve medya açısından riskli hale getirmiş durumda. Bu da İstanbul buluşmasında hem organizasyonel işbirliği olmaması, hem de medya tanıtımının yeterince yapılmaması sonucunu verdi. Öte yandan, forumda Kürt sorunuyla ilgili en dikkat çekici toplantının katılımcılarının Oral Çalışlar, Roni Margulies, Gülten Kışanak (BDP) ve Figen Yüksekdağ (ESP) olarak belirlenmiş olması da, forumun başka bir dönemde daha yüksek bir ilgi görüyor olabilecekken, konjonktür nedeniyle talihsizlik yaşadığını ortaya koyuyor.

Foruma yönelik kamuoyu ilgisi azlığının bir diğer boyutunu da, etkinlikteki AB odaklı bakışın belirleyiciliği oluşturuyor. Krizin milyonlarca emekçiyi sarstığı ve eylemliliğe sürüklediği Yunanistan’ın durumu bağımsız bir çalışma konusu bile olmazken, Yunanistan ve Portekiz’den foruma yönelik sınırlı katılım yer alması dikkat çekiyor. Yunanistan’da yılın başından bu yana yüzbinlerce emekçiyi mobilize eden Yunanistan Komünist Partisi’nden (YKP) hiç temsilci bulunmaması ve Yunanistan İşçileri Mücadele Cephesi’nden (PAME) yalnızca bir temsilcinin forumda yer alması, forumun perspektif ve güdüklüğünün göstergesi.

Bizzat ASF'nin resmi sitesinden. Avrupa Sosyal Forumu'nun resmi sitesinde İstanbul'daki buluşmaya dair küçük bir duyuru yer alırken, neredeyse aynı boyutta bir "Gelecek ASF: Malmö Stockholm 2008" duyurusunun da halen sitede yer alıyor olması da, ilgisizlik başlığında dikkat çekici bir ayrıntıyı oluşturuyor.

Forum’da ayrıca AB’yle ilgili pek çok başlık varken, AB’nin geleceğinin hiç tartışılmaması Avrupalı emekçiler açısından büyük öneme sahip olan ve son dönemde geleceği oldukça belirsiz hale gelen avro para sistemi, AB-IMF ortaklığının Avrupalı emekçiler üzerinde artan etkisi gibi başlıkların tartışmalarda yer bulmaması da foruma yönelik ilgiyi düşüren nedenler arasında yer alıyor. Sınıfsal bakış açısından uzak olması bir yana, sermayeyle dirsek temasında olan örgütlerin belirleyiciliğinde ilerleyen forum hareketinin sivil toplumcu, alternatif küreselleşmeci, post-modern içeriği, İstanbul'da tarihinin en ilgi görmeyen toplantısını yapıyor.

(soL-Haber Merkezi)