Konut sorunu sosyalist Küba’yı yıllardır en fazla zorlayan konuların başında geliyor. ABD ablukasının yarattığı koşullar inşaat sektörünü de en maliyetli sektörlerden biri haline getiriyor. İnşaat malzemesi kıtlığına son yıllarda yaşanan kasırgaların verdiği büyük zarar da eklenmiş oldu. Ülke nüfusuna yetecek sayıda konut inşa edilememesi Kübalıların gündelik hayatını oldukça olumsuz etkilemekte. Küba’da aynı aileden üç kuşağın, bazı durumlarda boşanmış eşlerin aynı evlerde yaşadığına sıklıkla rastlanabilir.

Değişiklikler
Son değişikliklerin amacı Küba’nın konut sorununu belli oranda hafifletmek, konut edinimindeki sınırlamaları esnetmek ve konut değiştirmelerdeki prosedürleri hızlandırmak olarak açıklandı. Bu yeni düzenleme ile her konut sahibi konutuyla ilgili işlemleri Ulusal Konut İdaresi’nin izni olmadan yapabilecek. Verilen bilgiye göre alım-satım işlemleri başka herhangi bir başvuruya gerek olmadan doğrudan noter huzurunda gerçekleştirilecek. Aranan tek koşul mülkün önceden arazi kayıt bürosunda konut sahibinin üzerine kaydettirilmiş olması.(1)

Değişikliklerle resmileşecek olan alım-satım, takas ve hibe işlemleri boşanma ve temelli başka bir ülkeye taşınılması durumunda bile mümkün olabilecek. Kübalılar birlikte yaşamadıkları akrabalarına da evlerini miras bırakabilecekler. Başka ülkeye taşınan kişiler de ailelerine evlerini bırakabilecek, devlet bu evlere el koymayacak.

Öte yandan devlet herhangi bir kişiyi evsiz bırakan, konut sahibine bağlı yaşayan çocuk, yaşlı ve hamile kadınların koşullarını güçleştiren bir satışı durdurma ya da geri çevirme hakkını elinde tutuyor.

Alım-satım işlemlerini Küba vatandaşları ile birlikte kalıcı oturma izni olan yabancılar da yapabilecek.

Değişikliğe göre her ailenin yalnızca bir kalıcı konut ve bir yazlık sahibi olmasına izin veriliyor. Böylece toplum içinde emlak zengini bir kesimin ortaya çıkması engellenmek isteniyor. Ayrıca bütün parasal işlemler Küba’ya ait banka hesapları üzerinde yapılacak ve bankalar bu işlemlerden komisyon alacaklar. Döviz işlemleri üzerindeki kısıtlamalar da devam edecek.

Satışlarda alıcı ve satıcı emlağın değerinin yüzde sekizi oranında devlete vergi verecek. Emlağın iki taraf arasında bedelsiz takas edilmesi durumunda her iki taraf da devlete yüzde dört oranında vergi verecek.(2)

Bugüne kadarki uygulama
Devrimi takip eden yıllarda tarım reformu ve kentsel reformlarla beraber emlak işlemlerini düzenleyen bir dizi yasa çıkarıldı. Her Kübalı ailenin bir ev sahip olması 1976’da anayasal bir hak haline geldi. (3) Kübalıların çoğu Devrimden sonra yüksek devlet sübvansiyonları sayesinde edindikleri konutlarda yaşıyor. Adalet Bakanlığı onayladığı takdirde Kübalılar 20 yıl boyunca aylık gelirlerinin kırkta birini geçmeyen taksitlerle ev sahibi olabiliyorlar.

Konut dağıtımı işlemleri bugüne kadar Ulusal Konut İdaresi’ne bağlıydı. Bu Kurumun ülkenin tüm belediyelerinde temsilcilikleri var. Oturdukları evlerin sahibi olan Kübalılar bu evleri devlete satış ya da başka Kübalılarla takas yoluyla devretme hakkına sahipler. Evlerini takas etmek isteyen Kübalılar bulundukları yerleşim yerinde Halk İktidarı birimindeki Konut İdaresi temsilcisine başvuruyorlardı. Değiştirilmek istenen konutlar temsilciliğin görevlendirdiği mimarlar tarafından inceleniyor, değerleri belirleniyor ve uygun görülürse takaslarına izin veriliyordu.

Devlet üçüncü kişilere takas işlerinde yardım etme izni verse de, emlak üzerinden spekülasyon yasaklanmış durumdaydı. Öte yandan emlak alıcıları ile satıcılarını buluşturan gayri resmi bir emlak piyasasının bulunduğu biliniyor. Konutlar en fazla dört alıcı arasında el değiştirebiliyordu. Değerleri birbirinden farklı konutlar değiştirilirken değeri fazla olan konutun sahibine ödeme yapılması da hukuken yasak. Ancak yasağa rağmen bunun da yaygın bir uygulama olduğu biliniyor. Ayrıca yetkili devlet birimlerinde keyfi uygulamaların ve rüşvet pratiklerinin giderek yaygınlaşması Küba’daki konut sorununu iyice ağırlaştıran faktörler arasındaydı.

Sonuç
Küba devletinin söz konusu değişikliklerden beklentisi özetle kontrolü dışında gelişen emlak piyasasını denetlenebilir hale getirmek, tehlikeli sinyaller vermeye başlayan yolsuzlukları ortadan kaldırmak ve konut sahibi olmak veya konut değiştirebilmek için karmaşık bürokratik prosedürlerle boğuşan halkı rahatlatmak. Ancak bu değişiklikler ülkedeki konut sorununu çözmeyeceği gibi bazı ek toplumsal sorunlar yaratmaya da aday. Devletin spekülasyonu ve fazla emlak edinimini engellemeye dönük aldığı önlemlere rağmen ciddi miktarlarda konut açığı olan Küba’da konut fiyatlarının hızla yükselmesi, büyük ölçekli konut değiştirmelerin yaşanması ve kentlerin sosyal olarak birbirinden ayrışmış mahallelere bölünmesi beklenebilir.

Gözde Kök

(1) http://www.cubadebate.cu/noticias/2011/11/05/masivo-impacto-por-reformas...
(2) http://havanajournal.com/business/entry/cuba-real-estate-purchase-and-sa...
(3) http://www.arch.mcgill.ca/prof/mellin/articles/coyulahousing.pdf
(4)http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5j5Kd73klwKH4bkLk3Hs0LO...
(5)http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iTOwFD59eb0QDEBM_2pCf...