Haitililer aslında ülkelerini Brezilya’ya gidip yerleşmek gibi somut bir hedefle terk etmiyorlar. Yaklaşık yarım milyon insanın hâlâ evsiz olduğu, ne koleranın önlenebildiği ne de yıkıntıların kaldırıldığı ülkede, insan ticaretiyle uğraşan çeşitli çeteler insanların umutlarını sonuna kadar sömürüyor. Ekvador, Peru ve Bolivya’da iş imkanı sağlamak vaadiyle, kişi başı yaklaşık 2 bin dolar “yolculuk” masrafıyla Haitilileri yola çıkarıyorlar. Coyote (Çakal) adı verilen bu insan tacirleri, Haiti’den Dominik Cumhuriyeti’ne, oradan Ekvador ve Bolivya’ya uzanan ve Brezilya’da sonlanan rotayı kontrol eden bir çakal sürüsü. Coyoteler yol boyunca göçmenleri tartaklamayı, onlara zorbalık etmeyi de ihmal etmiyor.

Göçmenler sınırda toplanıp ülkeye gruplar halinde giriyor. Deprem sonrası hükümetin ülkenin güneyindeki Brasiléia kentinde sağladığı sığınakta hâlihazırda 700 Haitili yaşıyor. Yeni gelen göçmenler ise, sığınakta yer olmadığından kentin meydanlarında yatıp kalkıyor.

Brezilya, depremden bu yana yasadışı yollarla ülkelerine giriş yapan Haitililere insani vize olarak adlandırılan bir tür kalış izni veriyor. İnsani vizenin yanı sıra çalışma izni veriliyor, iş olanaklarının daha fazla olduğu Porto Velho gibi büyük kentlere yerleşme hakkı tanınıyor. Kayıtdışı göçmen sayısı ise azalmak şöyle dursun, her gün artmaya devam ediyor.

Dominik Cumhuriyeti dışında, geçilen ülkelerin göçmenlerden giriş vizesi talep etmiyor oluşunun Coyotelerin işini kolaylaştırdığı söyleniyor. Yapılan görüşmeler sonucunda Peru, göçmenlerden vize talep etmeye başlayacağına dair taahhütte bulunurken, Ekvador bu talebi kesinlikle reddediyor. Coyotelerin bölgede varlıklarını tesis etmelerinin önüne geçmek için Brezilya, diğer ülkelerin istihbarat servislerinin de işbirliği yapması gerektiğini belirtiyor. Coyoteler, Haitililer dışında Arap ve Asya kökenli göçmenlerin de Brezilya’ya geçişini sağlıyor, Latin Amerikalıları da ABD’ye taşıyor.

Yeni yılla beraber Brezilya hükümetinin göçmenlerin ülkeye yasadışı girişini engelleme girişimlerinde bulunacağı, resmi bir açıklama şeklinde olmasa bile dillendirilen bir olasılıktı. Geçtiğimiz haftalarda senatoda da ele alınan yasa dışı Haitili göçü konusunda kimi senatörlerin, Haitililerin Brezilya’ya girişinin yasal yollardan sağlanması gerekliliğini vurgulayan konuşmalar yapması umut vaat ediyor. Göçmenlik yasasının gözden geçirilerek 10 bin ila 30 bin arası Haitilinin ülkeye kabul edilmesinin hem büyük bir jest olacağı hem de yasadışı faaliyetleri durduracağı vurgulanıyor.

Deprem için toplanan yardım paralarının akıbeti meçhul
Birleşmiş Milletler’in açıkladığı rakamlara göre depremden bu yana 3,6 milyar doların üzerinde yardım toplanmış. Ancak toplanan bu paralar aslında Haitililerin eline hiç doğrudan geçmemiş. Bağışların toplanmasından iletilmesine, daha doğrusu iletilememesine kadar geçen süreçte devreye başka aracıların girmesi ve şeffaf bir ağın olmayışı, paranın izini sürmeyi güçleştiriyor.

Paraya ne olduğuna ilişkin birkaç olasılıktan söz ediliyor. Bir tanesi toplanan bağışların nasıl kullanılacağına ülke hükümetlerince karar verildiği, bu süreçte de paranın büyük oranda eridiği görüşü. Örneğin ABD Kongre Araştırma Merkezi 2010 raporuna göre, toplanan paranın 655 milyon dolarlık kısmı Savunma Bakanlığı’na, 220 milyonu Sağlık ve İnsani Hizmetler Bakanlığı’na, 350 milyonu Latin Amerika’da kirli siciliyle bilinen USAID afet yardımına, 150 milyonu Tarım Bakanlığı’na, 15 milyonu ise İç Güvenlik Dairesi’ne aktarılmış.

Aradan geçen iki yıldan sonra paranın izini sürmeye çalışmak nafile bir çaba gibi görünse de, ne olduğunu sormak meşru bir soru. Zira Haiti’den haberler, ülkenin hala depremin sanki dün yaşanmış gibi göründüğünü, insanların da umutlarını başka topraklarda aradığını gösteriyor.

Etkin Eratalay

Kaynaklar:
1-Where the Relief Money Did and Did Not Go: http://www.counterpunch.org/2012/01/03/haiti-after-the-quake/
2-Brazil Seeks Agreements with Foreign Intelligence Agencies to bar Haitians: http://lo-de-alla.org/2011/12/brazil-seeks-agreements-with-foreign-intel...
3-Close to 500 Undocumented Haitians Enter Brazil in Three Days: http://lo-de-alla.org/2012/01/close-to-500-undocumented-haitians-enter-b...