‘Cinsel yamyamlık’, partnerini cinsel birleşme için yanına çekip, ilişki öncesinde/sırasında/sonrasında, besin olarak yeme davranışı olarak açıklanabilir.

Böcek ve eklembacaklı türlerinde görülen davranışın özel bir biçimi olan ‘Femme Fatale’ (büyüleyen, baştan çıkaran kadın) hipotezi, dişinin kendi türünden erkekleri yiyerek yaşamda kalma ve üreme başarısını arttırması olarak biliniyor.

Elbet bir cins diğerini cinsel birleşme için yanına çekerken farklı iletişim yöntemleri kullanabilir. Görsel, ses ile, veya kimyasal moleküller (feromonlar, Not 1) ile iletişim kurulurken çoğunlukla sinyaller dürüsttür. Yani gerçekten amaç çiftleşmektir. Ama ender olarak dürüst-olmayan, aldatıcı çiftleşme sinyalleri de kullanılmakta.

Dürüst-olmayan sinyal tanımına göre, 'sinyal gönderen’ birey ilgili ilişkiden yarar sağlarken, 'sinyal alan' taraf zararlı çıkmakta.

Dürüst-olmayan sinyal yöntemini ‘cinsel yamyamlık’ davranışı ile birlikte test eden araştırmacı Katherine Barry (Sidney, Avustralya), bir peygamberdevesi (Pseudomantis albofimbriata) türünde, ‘Femme Fatale’ hipotezine dair ilk deneysel kanıtı sundu.

DİŞİLER İÇİN 'EKMEK YOKSA BARIŞ DA YOK'
Araştırmacı, dişi peygamber develerini, dört farklı besin miktarı içeren kafeslerde ayrı olarak büyüttü. 'Çok', 'orta', 'az', ve 'çok az' miktarda besin ortamlarında, dişiler cinsel olgunluğa erişip yumurtlayana kadar beklenildi. Ardından, birbiri ile iletişimi olmayan dört farklı ortama erkekleri bırakan araştırmacı, dişilerin ne kadar sayıda erkeği "baştan çıkardığını", ne kadar yumurta ürettiklerini, ve de ne oranda erkekleri yiyerek beslendiğini kaydetti.

Daha iyi beslenen dişiler, beklendiği gibi, daha “sağlıklı” vücut yapısına erişip daha yüksek miktarda yumurta ürettiler.

Fakat, dört farklı besin miktarı ile beslenen dişilerden, erkekler için en "baştan çıkarıcı" olanlar, ilginç bir sonuçla, 'çok az' besin ile beslenen dişiler idi.

Bahsedilen peygamber devesi türünde (Pseudomantis) kahverengi renkli erkek, yeşil renkli dişi tarafından kafası yenildikten hemen sonra görülmekte. Erkek peygamber devesi, kafası dişi tarafından yenilse de, abdomeninde bulunan sinir yapısı sayesinde, aktif bir biçimde spermlerini dişiye aktarmaya devam etmekte Fotoğraf: Makale yazarı Kate Barry'nin arşivinden.

Diğer üç besin rejiminde (az, orta, ve iyi) artan besin miktarı ile dişilerin çekiciliği doğrusal bir artış göstermekteydi: Daha sağlıklı ve daha çok yumurta üretmiş dişiler, daha çekici idi. Bu durum, bu üç besin düzeyi için kullanılan kimyasal sinyallerin (feromonların) dürüst-sinyal kategorisine girdiğinin işareti.

Dürüst-olmayan sinyal üretimi ise, ancak dişi peygamber develeri yaşamsal olarak çok zor koşullara düştüğünde, ortaya çıktı. 'Çok az' besin verilen dişiler, dürüst-olmayan sinyal üreterek erkekleri yanlarına çekip, çiftleşmeye gelen erkeklerin % 90‘ini yiyerek açlıklarını bastırmaya çalıştılar.

'İyi' ve 'orta' düzey besin ile beslenen dişiler ise erkek-yeme davranışını hiç göstermediler.

Peki erkek böcekler, cinsel yamyamlığa karşı, dürüst-olmayan sinyalleri tanıyıp tuzağa düşmeyecek şekilde evrilebilirler mi? Cinsel yamyamlık için yapılan bazı açıklamalar, erkeklerin genlerini yeni nesillere aktarmak için, intihar ederek gönüllü bir biçimde dişiye yem olduklarını önermekte.

Erkeğin kendisini dişiye yem olarak sunması, anneyi besleyerek, doğacak yavruların daha sağlıklı olmasını sağlayabilir. Diğer yandan bu çalışmada, erkeklerin yarısı (%50’si) hiç çiftleşme fırsatı bulamadan 'çok az' besinle büyütülmüş dişilere yem oldular - 'iyi' ve 'orta' miktar besin ile beslenmiş dişilere yaklaşan erkekler ise her seferinde başarılı cinsel birleşme yaşadılar. Yani, %50 başarısız çiftleşme oranı erkeklerin kendilerini feda ettikleri hipotezini zayıflatıyor. Erkekler, dürüst-olmayan sinyal ile doğada çok ender karşılaştıklarından, kandırılmaya karşı-savunma mekanizmalarının evrilmediği söylenebilir.

ERKEK SAFLIĞININ EVRİMSEL SEBEPLERİ NASIL ANLAŞILABİLİR?
Böyle bir savunma mekanizmasının evrilmesini test etmek için sistemli bir deneysel evrim çalışması gelecekte denenebilir. Aynı zamanda, erkeklere, dört ayrı besin miktarı ile beslenmiş dişiler, aynı anda ve aynı ortamda, çoklu-seçenek olarak sunulduğunda, erkeklerin cinsel olarak daha çekici fakat yamyamlık ihtimali yüksek (kötü beslenmiş) dişileri mi, yoksa göreli olarak daha az çekici fakat yamyamlık ihtimali neredeyse sıfır olan (iyi beslenmiş) dişileri mi tercih edeceği, ileride test edilebilir.

Son bir soru ise, bu çalışmanın ‘engel ilkesi’ (Not 2) ile ilişkisi üzerine: ‘Engel ilkesi’ne göre, hayvanlar arasında iletişimde kullanılan masraflı sinyaller (yani üretimi belli bir biyolojik kaynak gerektiren) her zaman için dürüst olacaktır. Kaliteli sinyal üretmek masraflı olduğundan, ancak daha sağlıklı organizmalar daha kaliteli ve dolaylı olarak dürüst sinyaller gönderebilecektir. Diğer yandan erkek peygamber devesini "cinsel olarak baştan çıkaran" kimyasal sinyallerin (feromonların), en azından, bu çalışmada uygulanan ‘çok az’ besinle büyüyen dişiler için gerçekten masraflı olup olmadığı, doğrudan test edilebilirse, teorik hipotezlere değerli bir veri daha sunulmuş olacak. "Sağlıklı olmayan" bireylerin kaliteli sinyaller ile hedeflerini yanıltabileceğini göstermek, bir anlamda 'engel ilkesi'ne ayrıksı bir örnek verecektir.

İlgili makale:

Katherine L. Barry, 2014, Proc. R. Soc. B., "Sexual deception in a cannibalistic mating system? Testing the Femme Fatale hypothesis"; dx.doi.org/10.1098/rspb.2014.1428. 2014

Engel ilkesi üzerine:

Zahavi A., 1975, J. Theor. Biol.; "Mate selection—a selection for a handicap"; dx.doi.org/10.1016/0022-5193(75)90111-3

Haber görseli: Flickr hesabı 'siamesepuppy'dan alınmıştır.

Not 1: Feromonlar, bir canlının bulunduğu ortamdaki kendi türünden olan/olmayan bireyleri farklı nedenlerle etkilemek için ürettiği kimyasal moleküllerdir. Bu çalışma için kullanılan kimyasal sinyal molekülü olan feromon tipi, ‘cinsel feromon’ olarak bilinen, ve karşı cinsi cinsel ilişki için uyarmak amaçlı kullanılan molekül grubu olarak anılmaktadır. Çalışmada moleküler olarak feromon miktarı/kalitesi test edilmediği, yine not edilmeli. Şekil: Deisig vd, 2014, Insects.

Not 2: ’Engel ilkesi’ (İngilizcesi “the handicap principle”) olarak bilinen teori, hayvanlar arasında iletişimde kullanılan görsel, kimyasal, ses ile, vb. sinyallerin nasıl olup da genel olarak dürüst sinyaller olduğunu araştırır. Dürüst-olmayan sinyalleri üreten bireylerin topluluklarda norm haline gelmesinin nasıl engellendiği, sorunun farklı bir biçimidir. Güvenilir bir sinyalin masraflı olduğu kabul edilirse, ancak dürüst bireylerin, yani yüksek kalitede bireylerin, bu sinyalleri üretebileceği, ve zayıf durumdaki bireylerin, kaliteli sinyalleri taklit etmesinin mümkün olmadığını söylenebilir. Örneğin, tavuskuşunun tüyleri, görsel bir sinyal olarak, sağlıksız erkeklerin taklit edemeyeceği, masraflı sinyallere bir örnek.