“Yeni-sivil anayasa” talebi, 2021’den bu yana Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın dilinde.

"12 Eylül darbe anayasasından" kurtulmak gerektiğini savunan Erdoğan’ın bu çağrısına ittifak ortağı MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 4 Mayıs 2021’de, 2023’ü kastederek, “Cumhuriyet’in 100. Yılında 100 maddelik anayasa değişikliği” teklifi ile yanıt vererek taslak metni Erdoğan’ı bizzat iletmişti.

31 Mart yerel seçimlerinden sonra da sık sık yeni anayasa çağrısı yapan Erdoğan’ın bu talebi için Meclis yaz tatiline girmeden önce TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş harekete geçti.

Parlamentodaki siyasi partilerin liderleri ile görüşen Kurtulmuş, yeni anayasa yapımı ile ilgili siyasi partilerden “usul” önerisi istemişti. Cumhur İttifakını oluşturan AKP ve MHP’nin parlamentodaki sandalye sayısı Anayasa’yı değiştirecek çoğunluğu sağlayamadığı için muhalefetin desteğine ihtiyaç duyuyor.

Kurtulmuş yeniden gündeme getirdi

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş Nisan ayında görüşmeler yaptığı "yeni anayasa" çalışmalarına ilişkin yeniden adım attı, tarih verdi. "İnşallah yılbaşından sonra, bütçe görüşmeleri bittikten sonra tekrar partilerin bir araya gelmesi için gayret sarf edeceğiz" dedi.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Kanal 7'de "Başkent Kulisi" programında Anayasa'ya ilişkin yeni mesajlar verdi.

Kurtulmuş, "Aceleye getirilmeyen ama kısa bir sürede bitirmemiz en doğru yoldur" dediği açıklamada şunları kaydetti:

"İlk turda ben ziyaret ettim. Partilerin bir kısmı bize geldiler. Herkesle görüştüm. Mecliste 14 parti var. Bir parti hariç mecliste temsil eden bir parti, biz bu görüşlerde yokuz dedi. Dolayısıyla onların dışında bütün 13 partinin hepsiyle, mecliste temsil edilen 13 partinin tamamıyla temasımız oldu. Ama bu temastan evvel şunu da açıkça söylemek lazım.

Türkiye'deki bu 13 parti ile ilgili söylüyorum. Hepsinin ya seçim beyannamelerinde, ya parti programlarında, parti metinlerinde ya yeni anayasa tabirini kullanmışlar, ya köklü bir anayasa değişikliği teklifinde bulunmuşlar. Dolayısıyla yani anayasa değiştirelim meselesi ne benim şahsi meselemdir, ne herhangi bir partinin tek başına meselesidir.

CHP demeden CHP'den bahsetti: 'Kapıyı tamamıyla kapamadılar'

Siyasi partilerin hepsi geçmiş dönemlerde Türkiye'nin 12 Eylül anayasasından kurtulması gerektiği, yeni demokratik bir anayasanın yapılması için çabalaması gerektiğini ortaya koymuşlar. Dolayısıyla bu elimizde önemli bir veri olarak duruyor. İkincisi, ilk tur bu görüşmelerde, evet eleştiren partiler oldu. Bazı konularda özellikle hükümet uygulamalarını eleştiren partiler oldu. Hatta kamuoyunun önünde söyledikleri için de söyleyeyim, önce anayasaya uyun, ondan sonra anayasayı tartışalım dediler. Bütün bunlara rağmen, kapıyı tamamıyla kapamadılar.

Kapamamışlar idi. Araya tabii başka şeyler girdi. İşte biz Ekim'de başlamayı düşünüyorduk ama inşallah yılbaşından sonra bu bütçe görüşmeleri bittikten sonra tekrar partilerin bir araya gelmesi için gayret sarf edeceğiz.

Türkiye'nin özgürlükçü, kapsayıcı, demokratik, güçler ayrılığını prensibini şüphesiz ortaya koyan, hukukun üstünlüğü prensibini pekiştirerek ilerlediği bir anayasaya ihtiyaç var. Bu anayasanın diliyle ilgili, çok maddeli olmasıyla ilgili çok tartışma yapıldı. Özellikle tartışmaların önünü kapamamak için bugüne kadar anayasanın muhtevasıyla ilgili bir kere konuşmadım.

'Anayasa bir partinin anayasası olmaz'

Sadece nasıl yapılacak, doğru zeminde yapılması lazım. Bu doğru zemin TBMM'dir. Ve tabi ki toplumun bütün kesimlerinin görüşlerini alacağız. Üniversitelerin, akademi dünyasının, hukuk dünyasının, STK'ların.

Bunu asla ve asla siyasi partiler polemiğine çevirmek istemiyorum. Çünkü biliyoruz ki anayasa bir partinin anayasası olmaz. Birkaç partinin anayasası olmaz. Anayasa milletin anayasası olur.

Ümit ediyorum bu iyi niyetli bir çalışma ortamıyla, zihnimizden geçen Ekim'de başlatmakta ama şimdi yıl sonu itibariyle eğer partilerden olumlu bir yaklaşım olursa Türkiye'ye de açarak önümüzdeki sene 2025'in yeni yasama yılıyla birlikte de parlamentoda yasalaşma sürecini başlatarak bu çalışmaları sürdürebiliriz.

Bunu çok yaygınlaştırmadan çok uzun yıllara zaten sirayet etmeyecek bir şekilde iyi planlanmış aceleye getirilmeyen ama kısa bir süre içerisinde bitirmemiz en doğru yoldur diye düşünüyorum."

19 değişikliğin 12'si AKP'nin

Her anayasa değişikliği öncesinde AKP’nin ilk söylediği söz “darbe anayasası değişmeli” oluyor. Aynı argüman, aynı vaatle bir kez daha kolları sıvadılar.

İktidarı boyunca anayasa değiştirme rekoru kıran AKP 2007, 2010, 2017 gibi köşeli müdahaleleri yaptı ama her seferinde de “yeni anayasa” nakaratını hiç dilinden düşürmedi. 40 yıl boyunca 190’a yakın maddesiyle, 19 kez değiştirilen Anayasa'nın 12 değişikliğinde AKP'nin imzası var.

Anayasa turu CHP ile başlamıştı

Kurtulmuş, CHP Genel Başkanı Özel ile TBMM'de bir araya gelmiş, görüşmenin ardından ortak açıklama yapılmıştı. Açıklamada, Kurtulmuş "Anayasa tekliflerini olgunlaştırarak, önümüzdeki dönem Meclis açılışında müzakere edeceğiz" ifadelerini kullanırken; Özel "Anayasaya uymayacaksak yeni anayasa yapsak ne olur yapmasak ne olur?" demişti.

Kurtulmuş "Toplumsal mutabakatla yeni anayasanın çıkmasını istiyoruz" ifadelerini kullandı. Özel ise "mevcut Anayasa'ya uyun" mesajı verdi.

Nisan ayındaki görüşmelerde yeni anayasa gündemi konuşulmuştu. 

DEM Parti-Gelecek-Saadet-İYİP ne dedi?

Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Eş Genel Başkanı Tülay Hatimoğulları görüşmeden sonra, Türkiye'de yeni bir anayasaya ihtiyaç olduğu fikrine katıldıklarını ancak bu tartışmaların iktidara "Yenikapı gibi can simidi olmasına" müsaade etmeyeceklerini söyledi. "Bu mevcut iktidar, mevcut 82 anayasasını dahi uygulamayan bir iktidardır" diyen Hatimoğulları, partisinin anayasa tartışmalarını "toplumla birlikte yapmak üzere" hazırlıklara başladığını belirtti.

Kurtulmuş, DEM Parti’nin ardından Saadet ve Gelecek partilerinin grubunu ziyaret etmişti. Daha sonra açıklama yapan Kurtulmuş, “Önümüzdeki ekim ayı gibi bu işin muhtevasına ilişkin tartışmalara başlanabileceğini görüyorum” demişti.

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un üçüncü durağı ise İYİP olmuştu. Görüşmenin ardından İYİP Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu anayasa değişikliği tartışmalarının, Türkiye’nin öncelikli sorunlarının gölge altında bırakmaması gerektiğini vurgulamıştı.

MHP’nin 66’ıncı madde vurgusu

Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, “yeni anayasa” gündemi üzerine MHP’nin anayasa ile ilgili kırmızı çizgilerini tarifleyen bir açıklama yapmıştı.. Devlet Bahçeli’nin hukukçu kurmayı Yıldız, MHP’nin anayasanın ilk 4 maddesiyle vatandaşlığı düzenleyen 66. maddesinde değişikliğe karşı çıkacağını söylemişti. Yıldız, yeni anayasada “özgürlüklerin asıl, kısıtlamaların istisna” olacağını iddiasında. 

Görüşmelerin sürdüğü dönemde yaptığı grup toplantısında Bahçeli, cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminin stratejik bir nüve olduğunu söylerken "Bunu sorgulayan ve karalayan çevrelerin asıl korkusu uyuyan devin ayağa kalkması, Türkiye'nin küresel meselelerde ne diyeceği merak edilen bir ülke olmasıdır" dedi.

66'ncı madde ne diyor?

Madde 66 – Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes Türktür. Türk babanın veya Türk ananın çocuğu Türktür.

Mehmet Uçum 'ilk 3 madde ve 50+1' vurgulu bir çıkış yapmıştı

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum da, "halk iradesinin temel kazanımı" olarak nitelendirdiği başkanlık sisteminin ve "yüzde 50+1 kuralının devam ettirilmesi"nin "halkın demokrasi mücadelesinin kazanımlarının bir gereği" olduğunu söylemişti.

Seçimlerde yüzde 50+1 kuralı, geçerli oyların yüzde 50'sinden 1 oy fazlası anlamına geliyor. Model, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesiyle birlikte uygulanmaya başlamıştı.

Anayasa'nın 3. maddesi gerilimi

Hüda-Par Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu’nun Anayasa’nın 4. maddesine karşı olduklarını açıklamasıyla başlayan tartışmanın ardından TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş da Anayasa'nın 3. maddesini hedef almıştı. Partisi yeni Anayasa ısrarını sürdürürken, Kurtulmuş'tan "Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü" tabirinin değişmesi gerektiğini savunmuştu. AKP Sözcüsü Çelik, “Anayasanın dört maddesiyle ilgili herhangi bir tartışmamız yoktur. Bu konudaki değişiklik teklifleri bizim açımızdan olumlu değildir" dedi.

AKP daha önce yeni Anayasa’da “değiştirilmez” maddeler olmaması gerektiğini savunmuştu.

Hüda-Par’ın çıkışına AKP’nin “gündemimizde yok” şeklinde açıklamalarla yanıt vermesi akla daha önce TBMM’nin 2011-2013 yılları arasında Anayasa Uzlaşma Komisyonu’ndaki tekliflerini getirdi.

O dönemde ilk dört maddeye ilişkin tartışmalarda AKP’nin “Anayasa’da değiştirilemeyecek hüküm önermediği” şeklindeki notlar Meclis tutanaklarına geçmişti.

Bu konu üzerindeki tartışmalarda BDP de yeni anayasada değiştirilemez maddeler olmaması gerektiği görüşünü ortaya koymuş, CHP ve MHP ise değiştirilemez maddelerin yeni anayasada yer alması gerektiğini savunmuştu.

Yeni anayasayı neden istiyorlar?

AKP'nin ve küçük ortağı MHP'nin yeniden başlattığı “yeni anayasa” nakaratı nelere gebe? Amaçlanan, hedeflenenlerle söylenenler arasındaki farklar neler?

Anayasa Mahkemesi eski raportörü ve soL yazarı Ali Rıza Aydın, yeni anayasa tartışmalarını değerlendirmişti.

AKP’nin yeni anayasa talebinin arkasında yatan sebepleri konuşmak önemli, çünkü Aydın'ın da dediği gibi: “Anayasa dediğimiz temel, kapsayıcı, üstün ve bağlayıcı belgeyi içinde bulunulan ekonomik, siyasal, sosyal ve kültürel koşullardan soyutlayarak okuyamayız”.

Haber

AKP 'yeni anayasa' hedefinden vazgeçmiyor: 'Yapacakları yaptıklarından belli'