Beyaz Saray, Çin'in ABD'nin yüksek gümrük vergilerini aşmak için dünya çapında 40'tan fazla ülkeyi kullandığını öne sürdüğü yeni bir rapor yayımladı.

13 Ağustos'ta yayımlanan “Büyük Aktarma Dolandırıcılığı” başlıklı raporda, Çin menşeli ürünlerin daha düşük ABD tarifelerine tabi üçüncü ülkelere gönderildiği; burada yeniden etiketleme, paketleme, faturalandırma, sınırlı üretim veya menşe belgelerinde değişiklik yapılmasının ardından ABD'ye farklı bir ülkenin ürünüymüş gibi ihraç edilebildiği savunuldu.

Beyaz Saray, bu yöntemlerin Çin'e uygulanan vergilerin ilk kez ciddi biçimde artırıldığı 2018'den sonra yaygınlaştığını ileri sürüyor.

Ancak rapor, Çin'den doğrudan yapılan ABD ithalatındaki azalmayla üçüncü ülkelerden yapılan ithalattaki artış arasındaki ilişkinin tek başına yasadışı aktarma yapıldığını kanıtlamadığını da kabul ediyor. Belgede değişimin bir bölümünün üretimin ve yatırımların gerçekten başka ülkelere kaymasından kaynaklanabileceği belirtiliyor.

Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Özbekistan aynı grupta

Raporda “Çin'in Gölge Aktarma Ağı” adı verilen sistem üç kategoriye ayrılıyor.

Kanada, Avrupa Birliği, Hindistan, İsrail, Japonya, Meksika, Güney Kore ve Tayvan büyük ticaret hacimleri nedeniyle birinci grupta bulunuyor.

Türkiye ise Brezilya, Endonezya, Malezya, Tayland ve Vietnam'la birlikte ikinci grupta yer alıyor. Beyaz Saray bu ülkeleri hem yüksek miktarda Çin bağlantılı ürün taşımaları hem de Çin'in tedarik, üretim ve lojistik zincirleriyle güçlü biçimde bütünleşmiş olmaları nedeniyle ayrı bir kategoriye yerleştiriyor.

Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Özbekistan ise aralarında Arjantin, Bangladeş, Kamboçya, Şili, Kolombiya, Fas, Panama, Singapur, İsviçre ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin de bulunduğu üçüncü gruba dahil edildi.

Beyaz Saray bu grubu “küçük, fırsatçı Çin hedefleri” olarak adlandırıyor. Rapora göre bu ülkelerin aktarma hacimleri büyük ekonomilere kıyasla düşük olsa da liman ve sınır erişimi, serbest bölgeler, gümrüklü depolar ve görece sınırlı gümrük denetimi gibi özellikleri onları Çin bağlantılı ticaret için kullanışlı hale getiriyor.

Orta Koridor doğrudan hedefte

Raporun dikkat çekici bölümlerinden biri ise Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Özbekistan'ın birlikte ayrı bir lojistik küme olarak tanımlanması.

Beyaz Saray bu dört ülkeyi "Kuşak ve Yol'un kara aktarma merkezleri" kategorisine koyuyor.

Rapora göre söz konusu ülkelerin ağdaki işlevi demiryolu ve kuru liman taşımacılığı, yüklerin birleştirilmesi ve karadan gelen malların deniz taşımacılığına aktarılması.

Bu tanımlama, Çin ile Avrupa arasında Rusya'yı bypass ederek Kazakistan, Hazar Denizi, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye üzerinden uzanan ve son yıllarda giderek önem kazanan Orta Koridor'u da Washington'ın ticaret denetiminin odağına yerleştiriyor.

Raporda, Çin bağlantılı ticarete ve yatırıma bağımlılığın artmasının Pekin'e yalnızca ekonomik değil “jeopolitik nüfuz” da sağlayabileceği iddia ediliyor. Kuşak ve Yol kapsamında geliştirilen limanlar, demiryolları, serbest bölgeler ve lojistik merkezlerinin hem meşru ticaret hem de Çin mallarının yeniden yönlendirilmesi amacıyla kullanılabileceği öne sürülüyor.

Beyaz Saray: Yılda 60-75 milyar dolarlık yasadışı ticaret olabilir

Beyaz Saray'ın kullandığı tahminler arasında ciddi farklılıklar bulunuyor.

Raporda incelenen beş farklı hesaplama, Çin bağlantılı olası aktarma ticaretinin yıllık büyüklüğünü 40 milyar dolar ile 303 milyar dolar arasında gösteriyor.

Beyaz Saray Ekonomik Danışmanlar Konseyi'nin tahmini 34,2-89,6 milyar dolar arasında değişirken, rapor bunun yaklaşık 60 milyar dolarlık orta noktasını kullanıyor. Özel tedarik zinciri şirketi Exiger ise yaklaşık 75 milyar dolarlık bir tahmin ortaya koyuyor.

Rapora göre 75 milyar dolarlık bir yasadışı aktarma senaryosunda ABD'de yaklaşık 450 bin işin ortadan kalkabileceği, yıllık gayrisafi yurt içi hasılanın 113-150 milyar dolar azalabileceği ve federal devletin 19-26 milyar dolarlık gelir kaybına uğrayabileceği hesaplanıyor.

Beyaz Saray bununla birlikte söz konusu istihdam rakamlarının gözlenmiş kayıplar değil, ekonomik modele dayalı tahminler olduğunu açıkça belirtiyor.

'Sınır Dedektifi': Küresel ticaret yapay zekâyla izlenecek

Trump yönetiminin raporda açıkladığı temel önlemlerden biri de “Sınır Dedektifi” adı verilen yapay zekâ destekli yeni gümrük sistemi.

Sistemin küresel sevkiyat verileri, taşıma güzergâhları, ürün sınıflandırmaları, şirket sahipliği ilişkileri ve ülkelerdeki gerçek üretim kapasitesi gibi verileri karşılaştırması planlanıyor.

ABD Gümrük ve Sınır Koruma biriminin halihazırda makine öğrenmesi ve büyük dil modellerini risk analizlerinde kullandığını belirten rapora göre yeni sistem, örneğin belirli bir ülkede üretildiği beyan edilen ürün miktarının o ülkenin gerçek üretim kapasitesiyle uyuşup uyuşmadığını denetleyebilecek. Limanlardaki konteyner işaretleri, ambalajlar ve X-ray görüntülerinin de bilgisayarlı görü sistemleriyle analiz edilmesi öngörülüyor.

Beyaz Saray, yasadışı aktarmaya devam ettiği tespit edilen ülke ve şirketleri oldukça açık ifadelerle tehdit ediyor.

Raporda bu tür ticarete karışanların mallarına el konulması, cezalandırıcı gümrük vergilerine tabi tutulması, yaptırım uygulanması ve ABD pazarına erişiminin engellenmesi gerektiği belirtiliyor.

Gürcistan'dan yanıt: Somut kanıt gösterin

Raporda adı geçen ülkelerden Gürcistan ise suçlamalara itiraz etti.

Gürcistan Başbakanı Irakli Kobakhidze, 18 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Beyaz Saray'ın iddialarının somut verilere dayanıp dayanmadığını sorguladı.

Kobakhidze, “Herhangi bir somut olgu var mı? Olduğunu düşünmüyorum. Biz her zaman somut kanıt istiyoruz” diyerek Gürcistan'ın bu tür bir sistemin kullanılmasını engellemek için gerekli tedbirleri aldığını savundu.

Gürcistan Başbakanı, Washington'ın kanıt sunması halinde hükümetin buna yanıt vereceğini söyledi.

Beyaz Saray'ın raporu böylece Washington'ın Çin'e karşı ticaret savaşında yalnızca Çin'den doğrudan gelen ürünleri değil, Çin'in küresel tedarik zincirlerine bağlanan üçüncü ülkeleri de daha yoğun biçimde hedef alacağının işaretini veriyor.

Özellikle Azerbaycan-Gürcistan-Kazakistan-Özbekistan hattının doğrudan Kuşak ve Yol'un “aktarma merkezleri” olarak tanımlanması, ABD-Çin ticaret savaşının Orta Asya ve Kafkasya'daki ulaştırma ve lojistik projelerine kadar genişleyebileceğini gösteriyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.