24 Şubat 2022 tarihinde Rusya’nın Ukrayna topraklarını işgal etmesiyle patlak veren savaşın ikinci yılındayız. Geçtiğimiz bahar aylarında emperyalist merkezlerden aldığı yoğun askeri destekle birlikte karşı taarruza geçen Ukrayna beklediği ilerlemeyi sağlayamamıştı. Rusya, 30 Eylül 2022’de Donetsk, Herson, Luhansk ve Zaporojye bölgelerini ilhak ettikten sonra cephe hattını tahkim etmiş ve Ukrayna karşı saldırısına hazırlanmıştı. Batı medyasında büyük bir beklenti yaratan saldırı büyük zayiata yol açarken, cephe hattında beklenen yarılmayı sağlayamadı.

Karşı saldırı planlaması sırasında ülkesindeki NATO askeri danışmanlarıyla görüş ayrılığına düşen Ukrayna Devlet Başkanı Volodymyr Zelenskiy geçtiğimiz günlerde ziyaret ettiği ABD’de de beklediği ilgiyi görmedi. Zelenskiy Salı günü gazetecilerle soru-cevap seansı düzenleyerek kamuoyuna hitap etti.

Seferberlik ilan edilecek mi?

Zelenskiy yaptığı açıklamalarda gündemdeki seferberlik meselesine değindi ve ordu komuta heyeti tarafından önerilen 500 bin kişinin silah altına alınmasını içeren teklifi reddettiğini açıkladı. Önerinin Ukrayna Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Orgeneral Valeriy Zalujni ve Ukrayna Savunma Bakanlığı görevindeki Kırım Tatarı asıllı Müslüman Rüstem Ümerov tarafından verildiği biliniyor. Zelenskiy bu kadrolarla arasında bir sorun olmadığı ve herkesin 40 milyon Ukraynalının iyiliğini düşündüğünü söylese de ortada bir strateji farklılığı olduğu çok açık.

Zelenskiy 1 milyon kişilik orduyla ne yapılacağını bilmesi gerektiğini söyleyerek çekincesini dile getirirken, 1 Ukraynalı asker için 6 Ukrayna vatandaşının vergi vermesi gerekiyor gibi bir ekonomik hesapla zevahiri kurtarmaya çalıştı. Geçtiğimiz Kasım ayında cephedeki pat durumunu itiraf ederek dengeleri değiştirmek için yeni bir hamle yapılması gerektiğini öneren Orgeneral Zalujni, bu açıklamasıyla Zelenskiy’nin tepkisini çekmişti. Ayrıca Zalujni’nin yeni askere alım sürecinde güvendiği isimler Zelenskiy tarafından yolsuzluk gerekçesiyle görevden alındı.

Batının güdümünde karşı taarruza kalkan Ukrayna, artık verilen can kayıplarını örtbas edemiyor. Toplumda ne zaman biteceği belirsiz bir savaşa dair destek de azalırken Zelenskiy yeni bir seferberlik hamlesi yapmaktan çekiniyor. Önerinin yürürlüğe girmesi için Ukrayna Parlamentosunda kabul edilmesi gerekiyor ancak Zelenskiy önerildiği gibi kadınların askere alınmasını reddederken, askere alım yaşının 25’e çekilmesine de ikna değil. 

Ukrayna NATO’ya üye olacak mı?

Ukrayna’nın NATO üyeliği kapsamındaki sorulara cevap veren Zelenskiy aslında bu konuda emperyalizmin kafa karışıklığını da ortaya çıkarmış oldu. Henüz bu yönde bir davet almadıklarını belirten devlet başkanı, NATO üyesi oldukları durumda NATO’nun Rusya ile savaşmak zorunda kalacağını ve bunun büyük bir kriz başlığı haline geleceğini söylüyor. Yaptığı açıklamalarda adeta kendi ülkesinden çok emperyalist merkezlerin çıkarlarını üstte tutan Zelenskiy, ülkesinin varlığının doğrudan bu ülkelere bağlı olduğunun bilincinde. Bugün ekonomik anlamda geri dönüşü olmayan bir borç batağına saplanmış bir ülke durumundaki Ukrayna, askeri anlamda da ancak Batının gönderdiği silah ve mühimmat sayesinde pat durumunu koruyabiliyor. 

Seçimler neden iptal edildi?

İptal ettiği seçimlere dair sorulara, seçimlerin savaş koşullarında yapılamayacağı cevabını veren Zelenskiy herşeyin kanun ve kurallara göre ilerlediğini söylüyor. Oysa savaşın ilk günlerinden bu yana kendi iktidarını sorgulayan muhaliflerin sorgusuz sualsiz tutuklandığı, pek çoğunun yargısız infaz edildiği, ülkede en ürkek muhalefete bile göz açtırılmadığı biliniyor. Rusya ile ticari ilişkileri olan patronların sokak ortasında öldürüldüğü ülkede seçimler yapılsa bile sonucunu önceden öngörmek zorunda değil. Burada Zelenskiy’yi korkutan hem giderek düşen popülerliği hem de başta eski boksör ve savaşın ilk dönemlerinde direnişin sembolü olan Kiev valisi Vitali Klitschko gibi açıktan kendisini diktatörlük hevesiyle suçlayanların varlığı. Buna bir de halk içinde güvenilirliği yükselen Orgeneral Zalujni gibi aktörler eklendiğinde neden seçimin gündemde olmadığını anlamak zor değil.

ABD ile ilişkiler

Yaptığı konuşmada her fırsatta ABD’ye güvendiğini ve ABD’nin onları asla yalnız bırakacağını düşünmediğini söyleyen Zelenskiy aslında mezarlıkta ıslık çalıyor. Geçtiğimiz günlerde maddi destek için ABD’ye giden Zelenskiy savaşın ilk dönemine göre gayet gösterişsiz karşılanmış, ABD liderliğinin ilgisinin artık Ukrayna’da olmadığı açıkça görülmüştü. Biden yönetiminin Ukrayna’ya verilmesini önerdiği 60 milyar dolarlık yardım paketinin de Kongre’de muhalefete takılmasının ardından Zelenskiy’nin en hafif tabirle iyimser olduğunu söylemek yerinde olacaktır. 

Savaşın sonu gözüküyor mu?

Ukrayna yönetimi, deniz kuvvetleri alanında İngiltere ile yeni anlaşmalar imzalayıp Batıdan asgari seviyede de olsa askeri ve ekonomik yardım almaya devam etse bu durumun sürdürülebilir olmadığının farkında. Zelenskiy barış görüşmeleri için asgari şartlarının 1991 öncesi sınırlar olduğunu (yani Kırım’ın Ukrayna tarafında olduğu dönem) vurgulasa da bu söylemin pazarlık başlatmak için bir konum almak olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. 

Emperyalizmin savaşın ilk döneminde ekonomik olarak boğmaya çalıştığı Rusya beklendiği gibi çökmedi. Ayrıca özellikle ABD tarafından sağlanan zırhlı birlikler de cephede bir değişiklik yapamadı. Batının teknolojik olarak Rusya’dan fersah fersah üstün teknolojiye sahip olduğu efsanesi de yıkıldı. Ayrıca cephede imha edilip geride bırakılan tanklar, zırhlı araçlar ve silah sistemleri sayesinde Rus silah sanayisine Batı silah teknolojisinin seviyesi hakkında inceleme yapma fırsat verilmiş oldu.

Emperyalist kamptan gelen çelişkili işaretleri okuyan Zelenskiy kendi konumunun belirsizliğini kavramış durumda. Bir vadede emperyalizmin çıkarları gereğince belki bir ateşkese, belki de “makul” seviyeye indirilmiş sınır çatışmalarının sürdürüldüğü bir ilan edilmemiş “barışa” razı edilebileceğinin veya buna ikna edilmiş bir alternatif liderliğin bulunabileceğinin farkında. 2024 bu anlamda belirleyici bir yıl olabilir. Mart 2024’de Putin’in bağımsız aday olarak katılacağını açıkladığı Rusya Cumhurbaşkanlığı seçimleri ve Kasım 2024’de yapılacak olan ABD Başkanlık seçimleri bölgedeki durumu doğrudan etkileyecek öneme sahip gelişmeler olacak.