NATO üyesi 32 ülke, geçen ay Hollanda'nın Lahey kentinde düzenlenen zirvede bir araya geldi. ABD'nin ısrarı sonucunda müttefik ülkelerin gayrisafi yurtiçi hasılalarının yüzde 2'sini silahlanmaya ayırmasına ilişkin taahhüt yüzde 5'e yükseltildi.

Karar, bir önceki yüzde 2 taahhüdünü bile yerine getiremeyen 8 ülkeden biri olan Slovenya'da siyasi kriz çıkarttı. Koalisyon ortakları NATO'ya verilen taahhüdün referanduma götürülmesine ilişkin öneriyi Ulusal Meclis'ten geçirdi, Başbakan Robert Golob ise siyasi pozisyonunu güçlendirmek için el yükseltti. Golob, NATO'dan çıkılıp çıkılmamasına dair bir referandum düzenlenmesi için çağrıda bulundu. 

Slovenya'da hiçbir kitlesel parti askeri ittifaktan çıkılmasını desteklemezken, kamuoyunda NATO oylamasına yönelik isteğin ivme kazanması da şimdiden referandumların iptal edilebileceğine dair kulis haberlerine yansıdı.

Trump istedi, NATO yaptı: Ülkelere yüzde 5 taahhüdü

ABD Başkanı Donald Trump, Lahey'de düzenlenen zirve öncesinde silahlanma bütçesi tartışmalarını yeniden alevlendirdi.

İlk ABD başkanlığı döneminden bu yana NATO'daki müttefiklerinin silahlanmaya ayırdığı bütçeyi hedef alan Trump, zirve öncesinde NATO üyesi ülkelerin gayrisafi yurtiçi hasılalarının (GSYİH) yüzde 5'ini kendi ve ittifakın güvenliği için harcamayı taahhüt etmelerini istedi.

NATO ülkelerinin savunma alanına yönelik yatırımlarını artırması için baskı yapan Trump, diğer devletleri savunma konusunda ABD'ye güvenmekle suçladı. Trump, bir yandan Avrupa ülkelerinin kendi savunmaları için daha fazla sorumluluk alması gerektiğini sıkça dile getirirken, bir yandan da ABD'nin Avrupa'daki savunma yatırımlarını azaltma tehdidinde bulundu.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise özellikle Rusya gerilimi nedeniyle zirvenin ABD ile Avrupa arasındaki ilişkileri daha olumlu bir seviyeye taşıma amacıyla hareket etti. Bunun en büyük örneklerinden biri de Rutte'nin zirve öncesi yürüttüğü diplomasi trafiği oldu. Yüzde 2 olan taahhüdün yüzde 5'e yükseltilmesine karşı çıkan devletlere karşın Rutte, zirve öncesi yaptığı açıklamayla tüm müttefiklerin kapasite artırım hedeflerini kabul ettiğini duyurdu.

Rutte'nin açıklamasının ardından gerçekleştirilen zirvede de söz konusu karar onaylandı. 25 Haziran'da sona eren NATO Zirvesi'nin sonuç bildirisinde yer alan taahhüt kapsamında, üye devletler gelecek on yılda gayrisafi yurtiçi hasılanın en az yüzde 3,5'ini temel savunma harcamalarına ayıracak. Ülkeler altyapı gibi dolaylı savunma harcamalarını ise en fazla yüzde 1,5'e yükseltecekler.

Karar her ne kadar onaylanmış olsa da bir önceki yüzde 2 taahhüdünü bile yerine getiremeyen 8 müttefik bulunuyor. Bu müttefiklerden biri de GSYİH'sinin yalnızca yüzde 1,29'unu savunma harcamalarına ayıran Slovenya.

Slovenya hükümetinde kriz

Slovenya'nın liberal Başbakanı Robert Golob'un Lahey'de NATO'nun 2035 yılına kadar yüzde 5'lik hedefini imzalamasıyla koalisyon hükümetinde kriz çıktı.

Golob'un yüzde 5 taahhüdünü imzalamasının ardından daha yüksek savunma harcamalarına karşı çıkan koalisyon partisi Levica, referandum önerisinde bulundu. 

Önerinin kabul edilmesi halinde referandumda seçmenlere "Slovenya'nın savunma harcamalarını 2030 yılında yıllık GSYİH'nın yüzde 3'üne, yani yaklaşık 2,1 milyar avroya çıkarmasını destekleyip desteklemediklerinin" sorulacağı belirtildi.

Koalisyonun diğer ortağı Sosyal Demokratlar ve muhalefetin de desteğiyle referandum önerisi 46'ya karşı 42 oyla onayladı. 

Golob'un Özgürlük Partisi, önergeye karşı oy kullandı. Ancak koalisyonun diğer ortağı Sosyal Demokratlar ve muhalefetin de desteğiyle referandum önerisi 46'ya karşı 42 oyla onayladı. Böylelikle hükümetteki çatlak daha da derinleşti.

Golob el yükseltti ama...

Çatlağın derinleşmesi üzerine ve siyasi konumunu güçlendirmek isteyen Golob'dan da bir çağrı geldi.

Golob, Slovenya'nın, 2004'te katıldığı NATO'ya üye olup olmaması konusunda bir referandum daha düzenlemesi gerektiği fikrini ortaya attı.

Golob yaptığı açıklamada, "Sadece iki olası yol var: Ya ittifakta kalıp üyelik aidatını öderiz ya da ittifaktan ayrılırız. Gerisi vatandaşları popülist bir şekilde kandırmaktır" dedi.

Golob'un hamlesi Ulusal Meclis'te şaşkınlıkla karşılanırken, diğer partiler yalnızca silahlanma harcamasına yönelik referandum yapılmasında ısrarcı. Çünkü son anketler Slovenya halkının yalnızca yarısının NATO'yu desteklediğini gösteriyor, ancak kitlesel partilerin hiçbiri ittifaktan çekilmeyi savunmuyor.

Bağlayıcı olmasa da yapılacak herhangi bir referandumun siyasi ağırlığının olacağı ve yurttaşların NATO'ya hayır oyu vermesi durumunda Brexit benzeri bir senaryonun tetiklenmesinin gündeme geleceği belirtiliyor.

Öte yandan kamuoyu baskısının artması ve NATO oylamasının ivme kazanmasıyla birlikte, her iki referandum girişimin de geri çekileceğine dair kulis bilgileri şimdiden Slovenya basınına yansımış durumda.

Hollanda NATO’nun Avrupa’daki yeni cephaneliğine mi dönüşüyor?