28 Aralık günü dünyanın bir numaralı satranç oyuncusu kabul edilen Magnus Carlsen, Dünya Hızlı ve Yıldırım Satranç Şampiyonası'nı terk etti.

Şampiyonada tüm dikkati, oynanan oyunlar ve yeni yükselmekte olan yıldız oyunculardan bir anda kendi üzerine çeken bu olay "jeansgate" (kot skandalı) skandalı olarak yıl sonuna damgasını vurdu. Bu son skandalın Carlsen ve Uluslararası Satranç Federasyonu (Federation International des Echecs - FIDE) arasında bir süredir artan gerginliğin patlama noktası olduğu anlaşılıyor.

Kriz nasıl başladı?

28 Aralık günü Dünya Hızlı ve Yıldırım Satranç Şampiyonası'nda hakem günün son turundan önce turnuvanın katılımcısı olan, dünyanın bir numaralı satranç oyuncusu kabul edilen Magnus Carlsen'e giydiği kot pantolonun (jeans) kıyafet yönetmeliğine uymadığı gerekçesiyle uyarıda bulunmuş, para cezası vermiş ve Carlsen'den oyuna devam edebilmek için pantolonunu değiştirmesini talep etmişti.

Carlsen de günün son turu olduğu için şimdilik son tura girip yarın da yönetmeliğe uygun giyineceğini söylemesine rağmen hakemin kabul etmeyerek salona almaması üzerine turnuvayı terk etti.

Satranç dünyasının ileri gelenleri arasında görüş ayrılıklarına neden olan bu olay sosyal medya çevrelerinde kısa sürede "jeansgate" (kot skandalı) olarak adlandırıldı. Olay hakkında Uluslararası Usta (International Master - IM) Levy Rozman'a röportaj veren Carlsen Uluslarası Satranç Federasyonu'na uzun süredir duyduğu rahatsızlığını tekrar dile getirdi. Uluslararası Satranç Federasyonu Genel Müdürü (CEO'su) Emil Sutovsky ise aynı ustaya verdiği röportajda hakemin kararına sahip çıktı.

Yasak biliniyordu

Uluslararası Satranç Federasyonu'nun kot pantolon yasağı aynı gün daha erken saatlerde başka bir Büyük Usta (Grandmaster - GM) Ian Nepomniachtchi'ye de uygulanmıştı ve söz konusu büyük usta pantolonunu uyarıyı kabul edip pantolonunu değiştirerek oyuna devam etmişti.

Bazı oyuncular dolayısıyla Carlsen'in yasağın farkında olmasına rağmen gerginliği özellikle tırmandırmak için kot pantolonla katılımda ısrarcı olduğunu iddia etti.

Sorun daha derin

Carlsen'in Uluslararası Satranç Federasyonu'na karşı duyduğu rahatsızlık kamuoyu gözünde ilk olarak 2023 yılında Dünya Klasik Satranç Şampiyonası'nda Dünya Klasik Satranç Şampiyonu unvanını savunmama kararı aldığında somutlaşmıştı.

Uluslarası Satranç Federasyonu'ndan bağımsız olarak ilk defa bu Şubat ayında başlayacak Serbest-Stil Satranç Tüm Zamanların En İyisi Müsabakası'nın (Freestyle Chess G.O.A.T. Challenge) düzenleyici ve destekçilerinden biri olan Carlsen de federasyonun oklarını üzerine çekmişti. Eski Dünya Klasik Satranç Şampiyonu Viswanathan Anand da federasyonu temsilen verdiği röportajda kot pantolon skandalının arkaplanda daha derin sorunlardan kaynaklandığını kabul etti.

Pastadaki pay kavgası 

Dünya çapındaki tüm prestijli satranç turnuvalarını tekelinde toplamış olan Uluslarası Satranç Federasyonu, her yıl bu tekel üzerinden milyonlarca dolar kazanıyor. Dünyaca ünlü satranç oyuncularının da bağımsız sponsorlardan güç alarak bu piyasadan pay elde etmeye çalışması yeni bir deneme değil.

Eski Dünya Klasik Satranç Şampiyonu Garry Kasparov da 1993'te federasyona rakip olarak Profesyonel Satranç Kurumu'nun (Professional Chess Association - PCA) kurucusu olmuştu. Ancak Intel gibi büyük sponsorların söz verdikleri desteği çekmeleri sonucu bu kurum 1996'da yıkılmış, dünya satranç şampiyonası ünvanının 2006 yılına kadar tartışmalı kalmasına yol açmasına rağmen Kasparov beklediği kazançları elde edememişti.

Bugün de satranç üzerinden elde edilen kazançlar üzerinden yapılan pay kavgasının gündemde oynanan satrancın ve bu yönde verilen emeğin tamamen önüne geçmiş olması ise Carlsen ve Uluslararası Satranç Federasyonu'nun ilgisinden uzak kalmaya devam ediyor.