Televizyonda reklam pastası küçüldükçe diziler yayın akışından çıkarılıyor. Gazeteci Birsen Altuntaş'ın haberine göre ekim ayı, kanalların son 30 yılda en az reklam geliri elde ettiği ay oldu. Saat başına ayrılan 12 dakikalık reklam kuşaklarının yalnızca yüzde 60'ı doldu, yüzde 40'ı boş kaldı.

3 Kasım Salı akşamı oynanacak Galatasaray-Stuttgart maçı TRT 1'de yayınlanacak. Bu nedenle kanalın salı akşamları yayınlanan Mehmed: Fetihler Sultanı dizisi ekrana gelmeyecek. 

Özel kanallar da maçın izlenme oranlarını etkilemesi ve reklam gelirlerinin yetersiz kalması gerekçesiyle yeni bölümlere ara verdi. Kanal D'de Haysiyet, NOW'da Anne Yarısı ve Star TV'de Tuzlu Kahve bu akşam yayınlanmayacak. Futbol maçlarının olduğu akşamlarda yeni bölüm yayınlanmaması uygulamasının yaygınlaşacağı da konuşuluyor.

Cumhuriyet Bayramı haftasında altı dizi

Yayın akışındaki değişiklik bu haftayla sınırlı değil. 29-31 Ekim tarihlerinde altı dizinin yeni bölümü ekrana gelmedi:

• 29 Ekim Perşembe: Muhtemel Aşk (Show TV), Halef: Köklerin Çağrısı (NOW), Sevdiğim Sensin (Star TV)
• 30 Ekim Cuma: Kızılcık Şerbeti (Show TV)
• 31 Ekim Cumartesi: Başkalarının Hayatı (Star TV), Güller ve Günahlar (Kanal D)

Bu sırada kamu yayıncısı TRT 1, cuma günü Taşacak Bu Deniz, cumartesi günü Gönül Dağı dizilerinin yayınına devam etti.

‘Reklamveren yok, talep yok’

Odatv'ye konuşan yöneticilere göre sorun, reklamverenlerin televizyondan memnun olmaması değil. Ekonomik koşullar nedeniyle reklam bütçeleri daraldı, bütçelerin önemli bölümü de dijital platformlara kaydı. Çok izlenen bir kanalın yöneticisi, "Reklam bütçeleri çok daraldı. Reklamveren yok, talep yok, reklam yok" dedi ve tüketimdeki gerilemenin reklam harcamalarını da etkilediğini söyledi.

Bir başka yönetici, reklam piyasasının geçmişte ocak ve şubatta yavaşladığını, bu yıl sıkıntının ekimde başladığını anlattı. Şirketlerin mali sıkıntıya girdiğinde ilk olarak reklam bütçelerini kıstığını, ardından personel azaltma gibi başka tasarruf önlemlerine gittiğini belirtti. Kamudaki tasarruf uygulamaları nedeniyle kamu reklamlarının da azaldığı aktarıldı.

Sektör temsilcileri, katılım finansmanı şirketlerinin reklamlarının azalmasına, bankaların reklamları kısmasına ve otomobil reklamlarının durmasına dikkat çekti. Yöneticilerden biri, yatırım fonları ve borsadaki kayıpların tüketici harcamalarını da düşürdüğünü savundu. Haberde bu değerlendirmenin yöneticinin kişisel görüşü olduğu vurgulanıyor.

Kanallar yapımcıdan indirim istedi

Kanallar, geçen hafta yapımcıların meslek birliğiyle bir kanalın binasında bir araya gelerek dizi maliyetlerinde indirim talep etti. Bir sektör temsilcisine göre 7-8 reyting alan bir dizi bile 20 milyon liranın üzerinde reklam geliri elde etmekte zorlanıyor.

Yeni bölümlerin önümüzdeki hafta yayınlanıp yayınlanmayacağı belirsiz. 

Bir yönetici reklam durumunun her gün değiştiğini, kimi kampanyaların başlayıp kimilerinin ertelendiğini söyledi. Bir başkası, sıkıntının yıl sonuna kadar sürmemesini umduklarını ifade etti.

‘Diziye parası yetmeyen kanallar…’

Yine aynı haberde bir sektör temsilcisi, ana akım dizilerin kentli izleyiciyi kaybettiğini, ekranların birbirine benzeyen kırsal bölge ve aile hikayeleriyle dolduğunu söyledi. Aynı temsilci, "Diziye parası yetmeyen kanallar alternatif programlara yönelebilecek mi?" diye sordu.

Set emekçilerine ne olacak?

Peki bu tablo kimin krizi? 

Reklam bütçesi daralınca ilk kısılan şeyin, bölüm başı milyonların döndüğü “sektörün” kasası mı, yoksa setteki emekçinin mesaisi, ücreti, güvencesi mi olacağını geçmişte yaşananlar zaten gösteriyor.

"Güller ve Günahlar" setinde 65 gündür ücret alamayan işçilerin 2025'te haklarını aradıkları için işten çıkarılması yakın geçmişten bir örnek.

Kanallar şimdi yapımcılardan “maliyet indirimi” isterken, yapımcının indirimi ilk nereden yapacağını tahmin etmek için kâhin olmaya gerek var mı?

Yayın akışı reklam kuşağına göre kuruluyorsa, bölümün yayınlanıp yayınlanmaması da reklamveren kararına bağlıysa, kültür sanat üretimi için konuşulan şey nedir: bir sanat dalı mı, yoksa reklam alanı satan bir ticaret mi? Sigortasız, sendikasız, meslek tanımı bile yapılmamış bir alanda, “yeni bölüm yok” haberini ilk kim ödeyecek?

Sektör nasıl işliyor?

Televizyon ve dizi sektörü, temel amacın kâr etmek ve reklam kuşaklarını doldurmak olduğu dev bir fabrika gibi işliyor. Ana akım kanallar, yapımcılardan dönemin "tutan" temalarına (aşk, mafya, laik-muhafazakar çatışması vb.) uygun projeler sipariş ediyor. İşin aslı, diziler sadece yayınlanan ilk bölümlerin aldığı anlık reyting verilerine göre şekilleniyor. 

Senaryolar yolda değiştiriliyor ve sahneler izleyiciyi ekranda tutmak için anında yeniden kurgulanıyor. Sırf 4-5 kuşak reklam alabilmek için bölüm süreleri 120-150 dakikalara kadar uzatılıyor. Bu da yersiz bakışmalar, düşük tempolu sahneler ve sündürülmüş hikâyeler anlamına geliyor. Ortada sanat veya yaratıcılıktan ziyade; kanalların parayı verdiği, yapımcıların riski en aza indirmeye çalıştığı ve set emekçileriyle senaristlerin haftada altı gün, günde 12 saatlik ağır mesailerle ayakta tuttuğu acımasız bir piyasa çarkı dönüyor.

Sektörün bu fabrikasyon üretim sürecini, senaryo ekiplerinin yaşadığı sömürüyü ve ekrandaki ışıltılı hayatların ardında yatan ideolojik çerçeveyi daha derinlemesine incelemek için E. Zeynep Suda'nın kaleme aldığı Diziler, senaryolar, emekçiler, ideolojiler başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.