Güney Amerika’daki ABD yanlısı sağcı hükümetlerden Paraguay hükümeti milyonlarca yurttaşının emeklilik, sosyal güvenlik fonları dahil devasa kamu kaynaklarıyla şişirdiği özel finans kuruluşu Bueno Bank’ın çöküşü sonrası halkın büyük tepkisiyle karşı karşıya.

Bankayı yöneten holdingin yakın zamana dek ortağı olan Devlet Başkanı Santiago Peña dün hakkındaki azil soruşturmasının Kongre’de onaylanmasından kısa süre sonra “özür dileyerek” istifa etti.

Peña’nın istifası kabul edilirse ömür boyu senatör olarak dokunulmazlık sahibi olacak ve ülkenin en büyük yolsuzluk olayında yargılanmayacak. Başkent Asunción’da Kongre binası önünde toplanan binlerce kişi Peña görevden azledilip yargılanmasının önü açılmadıkça buradan ayrılmayacaklarını duyururken Senato azil soruşturmasını resmen başlattı.

İstifaya giden krizin arkasında ne var?

Krizin merkezinde birkaç yıl öncesine dek adı sanı bilinmezken, hükümetin kamu kaynaklarından yaptığı teşviklerle ülkenin en büyük özel finans kuruluşu haline getirilen Ueno Bank bulunuyor.

Dijital bankacılık alanında faaliyet gösteren Ueno Bank, Peña döneminde sadece birkaç yıl içinde Paraguay’ın en büyük kredi kuruluşlarından birine dönüştürüldü. Banka ülkedeki yetişkin nüfusun yarısından fazlasına hizmet verdiğini söylüyor.

Geçen Pazartesi günü Paraguay Merkez Bankası, borç ödeme aczi nedeniyle Ueno Bank için tasfiye kararı aldı. Bu kararla birlikte 3 milyon müşterinin mevduatı donduruldu. Yüz binlerce aile gıda ve temel günlük harcamaları için paralarına erişemez duruma geldi. Banka yöneticileri tutuklanırken, halk kitlesel protestolar için sokaklara döküldü.

Ağustos 2023’ten bu yana iktidarda olan ve normal koşullarda görev süresi 2028’e kadar devam etmesi beklenen 47 yaşındaki eski IMF ekonomisti Devlet Başkanı Santiago Peña ise şimdi azil süreciyle karşı karşıya.

Şimdiye dek suçlamaları kabul etmeyen Peña dün yaptığı Ulusa Sesleniş konuşmasında “Şayet bir an olsun halkımı hayal kırıklığına uğrattıysam halkımızdan özür dilemek istiyorum” diyerek görevinden istifa etme kararı aldığını duyurdu.

Binlerce Paraguaylı günlerdir banka genel merkezi ve ülke çapındaki şubeleri önünde sürdürdüğü protestoları dün Kongre binası önüne taşıdı.

Kongre’nin alt kanadı olan Temsilciler Meclisi üyeleri, Peña hakkında azil sürecinin başlatılmasını oybirliğiyle onayladı, suçlamaları Senato'ya gönderdi.

Azil dosyasında Pena'nın 2023'te görevi devralmasına rağmen Ueno Bank'ın çatı grubundaki hisselerini koruyarak ticari çıkarlarını devlet sorumluluklarının önüne koyduğu ve görevi kötüye kullandığı belirtiliyor.

Çöken bankanın başkanını Merkez Bankası başkanlığına atamıştı

Dosyada Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (IPS) yaklaşık 355 milyon dolarlık emeklilik fonunu bu bankada tutarak imtiyaz sağlandığı ve Ueno Bank’ın başkanı Carlos Carvallo’yu göreve gelir gelmez Paraguay Merkez Bankası (BCP) Başkanlığı’na atamasının usulsüz olduğuna dikkat çekiliyor.

Pena ise iddiaları reddederek, önceliğinin halkı korumak olduğunu ve düzensizliklerden sorumlu kişilerin yargı önünde hesap vereceğini iddia etmişti.

İktidarın istifa oyunu: Yerine getirilecek Alliana da skandalın ortasında

Kongre liderleri, Perşembe gününün ilerleyen saatlerinde Peña'nın istifasını kabul edip etmemeyi oylayarak, Senato'daki yargılamayı beklemeden kendisi de Ueno Bank skandalıyla ilişkili olan Devlet Başkanı Yardımcısı Pedro Alliana'nın yemin ederek göreve başlamasının önünü açmayı değerlendiriyordu.

Paraguay halkı nasıl soyuldu? Ueno Bank'ın yükselişi ve çöküşü

1970’lerde kurulan küçük bir finans şirketi olan Ueno Bank, 2021’de Paraguay’ın en büyük ticari ve sınai holdinglerinden biri olan Grupo Vázquez tarafından satın alınmıştı. Banka 2023’ün sonunda, halihazırda Peña yönetimi altında bulunan Merkez Bankası’ndan dijital banka olarak faaliyet gösterme izni almasıyla yükselişine başladı.

Gıda alışverişlerinde sunduğu cömert nakit iade fırsatlarıyla müşterileri çeken kuruluş Paraguay milli futbol takımına da sponsor olarak faaliyetlerini hızla genişletti.

Paraguay milli takımı oyuncular skandalın patlamasının ardından Çarşamba günü bir bildiri yayımlayarak hükümetten ve yargı sisteminden “sert ve etkili bir yanıt” talep etti.

Emeklilerin, işçilerin parasından sermayeye fahiş krediler

Devlet Başkanı Peña’nın geçen yıla dek bankayı yöneten Ueno Holding’deki hissedar olması tepkilerin odağında.

Bankanın onun yönetiminde, ülkenin emeklilik ve sosyal sigorta fonları dahil kamu kurumlarından gelen 800 milyon ila 850 milyon dolar arasındaki mevduatı yönetir hale geldiği ortaya çıktı. Banka ülkenin en büyük kredi kuruluşlarından biri haline getirildi.

Peña bir ekonomist olarak sadece bir “yatırım” yaptığını, ancak tüm hisselerini halihazırda elden çıkardığını savundu.

Yerel basın kamu ve emeklilik fonlarının bankaya yönlendirilmesinde usulsüz bir kayırmacılık olduğunu ortaya çıkardı. Ancak Peña bunları hükümetini zayıflatmayı amaçlayan “yalan bir medya kampanyası” olarak nitelendirdi.

Çarşamba günü muhalefet milletvekillerinin yanısıra Peña’nın Colorado partisinden milletvekilleri de çöküşten devlet başkanını sorumlu tutan bir azil önergesi sundu. Peña’nın geçen yılın başlarına kadar bankayı yöneten grupta hissedar olduğu ve son aylarda Merkez Bankası ile medyanın bankanın operasyonlarına ilişkin uyarılarını göz ardı ettiği bildirilmişti.

Sağcı iktidar partisi Peña’ya mesafe koyarak krizden sıyrılmaya çalışıyor

Peña’nın istifa kararını duyurması, sağcı Colorado Partili eski Devlet Başkanı Horacio Cartes’in de azil sürecini destekleyen bir mesaj paylaşmasının ardından geldi. 

2008-2013'teki merkez sol koalisyonu dönemi dışında ülkeyi 70 yılı aşkın süredir yöneten Colorado Partisi ortaya çıkan bu büyük soygundaki sorumluluğundan Peña’ya mesafe koyarak kurtulmaya çalışıyor. Ancak dün Kongre binasına yürüyen binlerce Paraguaylı'nın attığı "Santiago Peña ve Colorado Partisi tüm birikimlerimizi çaldı, 70 yıllık yağmaya artık yeter" sloganı iktidarın işinin hiç de kolay olmadığını gösteriyor.

Peña istifasını açıkladığı mesajında  “En büyük dileğim bu fonların iadesinin garanti altına alınmasıdır” ifadesini kullandı. 

Muhalif senatörlerden Rafael Filizzola olayı, “Demokratik dönemde siyasi güç eliyle gerçekleştirilen en büyük dolandırıcılık” diye nitelendirdi.

1020 AM radyosuna yaptığı açıklamada Filizzola “Bu, başında devlet başkanıyla birlikte, kamu parasını siyasi güçle bağlantılı özel işler için kullanmak üzere siyasi iktidar tarafından yaratılmış bir bankadır” dedi.

Trump'ın en yakın müttefiki, yakın zamanda ekonomiyi görüşmek için Washington'a gitmişti

ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgedeki kilit müttefiklerinden biri olan Peña, IMF’de başladığı kariyerinde ülkesinin de eski maliye bakanlığını yapmıştı. Peña devlet başkanlığına “Büyük bir Paraguay” inşa etme vaadiyle geldi.

Trump’ın ikinci yemin törenine katılan az sayıda Latin Amerikalı devlet başkanından biri olan Peña, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio dahil ABD’li yetkililer tarafından defalarca “stratejik ortak” olarak övülmüştü. Son olarak yakın zamanda kritik mineraller ile ekonomik işbirliğini görüşmek üzere Washington’a gitmişti.

İktidarın yerine getirmek istediği başkan yardımcısı da skandalın içinde

Peña'nın istifasının kabul edilmesi durumunda Devlet Başkanı Yardımcısı Pedro Alliana görevi devralacak. Alliana da Ueno Bank skandalına karışmakla suçlanıyor, ancak kendisi bu iddiaları reddediyor.

Peña’nın açıklamasından yaklaşık bir saat sonra Temsilciler Meclisi, azil önergesini oy birliğiyle kabul ederek dosyayı Senato’ya göndermişti. Senato, Peña hakkında dün gece protestolar sürerken azil soruşturmasını resmen başlattı. Peña yeni bir açıklama  yaparak azil duruşmalarına katılarak kendisini savunacağını söyledi.

Öte yandan Peña'nın istifasının onu yargıdan kaçırmanın bir yolu olarak kullanılmasına karşı da tepkiler sürüyor.

Kongre istifasını kabul ederse parlamenter dokunulmazlığa sahip ömür boyu senatörlük statüsü alacak. Ancak azil süreci görevden alınmasıyla sonuçlanırsa Peña bu imtiyazı kaybedecek ve bankanın çöküşüyle ilgili olağan mahkemelerde yargılanabilecek.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.