Merkez Bankası'nın faiz indirimine başlaması küçük ve orta boy patronlar tarafından memnuniyetle karşılandı. İndirimlerin en az yıl sonuna kadar sürmesini isteyen patronlar bununla yetinmiyor. 2008 krizi ve pandemi döneminde sermayeye can simidi olan kısa çalışma ödeneği uygulamasında kapsamın yeniden genişletilmesi dile getirilmeye başlandı.

Halihazırda en fazla üç aylığına verilebilen ödeneğin en az bir yıl sağlanmasını talep eden Damat, Tween, D'S Damat gibi markaların sahibi Orka Holding patronu Süleyman Orakçıoğlu, İstanbul Sanayi Odası'ndaki toplantıda şöyle konuştu:

"Pandemi döneminde olduğu gibi kısa çalışma ödeneğinin derhal tekstil, hazır giyim, deri-ayakkabı ve mobilya sektörlerinde en az bir yıl uygulanması gerekiyor. Ayrıca yerli katma değeri yüksek üreticilere özel teşvikler şart."

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu da X hesabından yaptığı açıklamada aynı talebi şu ifadelerle yineledi:

"Emek yoğun sektörler zor durumda. Tekstil/hazır giyim, deri/ayakkabı ve mobilya başta olmak üzere emek yoğun sektörlere ek destekler verilmeli. Pandemi döneminde olduğu gibi kolaylaştırılmış kısa çalışma ödeneği yeniden devreye alınmalı. Ticari kredilere ve ticari kredi kartlarına yönelik kısıtlamalar kaldırılmalıdır."

İşçinin hakkı patronlara can simidi oldu 

Bugün patronların “yeniden devreye alınmalı” dediği genişletilmiş kısa çalışma ödeneği, pandemi döneminde sermaye tarafından istismar edilen uygulamaların başında gelmişti.

Kısa çalışma ödeneği kapsamında devlet, işçilerin çalışmadıkları günler için ücretlerinin bir bölümünü İşsizlik Sigortası Fonu'ndan karşılamıştı. Ancak bu süreçte birçok işçi, fondan ödeme aldığı halde tam zamanlı çalıştırıldı. Bazı patronlar kısa çalışmayı bir cezalandırma ya da işten uzaklaştırma yöntemi olarak kullanmıştı. Denetimsizliğin hâkim olduğu bu süreçte, yüz binlerce işçi hem gelir hem de sigorta kaybı yaşadı. Yani fona işçilerin yıllarca ödediği primler, patronların “nakit akışı” derdine çözüm oldu.

Pandeminin ilerleyen döneminde kısa çalışma ödeneğinin yerini tek taraflı ücretsiz izin uygulaması aldı. Ücretsiz izin dayatmasına maruz kalan işçiler, yalnızca günlük birkaç liraya tekabül eden bir ödenekle yaşam mücadelesi verdi. Patronlarsa kısa çalışma uyguladıkları süre kadar “normalleşme teşviki” adı altında sigorta teşviki almaya devam etti.

Kısa çalışma ödeneği pandemi süresince yaklaşık 4 milyon işçiye uygulandı ve toplamda 36 milyar liraya yakın bir kaynak kullanıldı. Bu kaynak da işçilerin kendi birikimlerinden, yani İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılandı. Patronlar fona sembolik katkılar yaparken, işçilerin hakkı olan bu kaynak onlar için yeni bir can simidine dönüştürüldü.

2008 krizi ve pandemide kullanılmıştı

Kanuna göre kısa çalışma ödeneği sektörel kriz ve "zorlayıcı sebepler" gerekçe gösterilerek kullanılabiliyor.

Mevcut yönetmelik, kısa çalışma ödeneğinin kullanımını üç ayla sınırlandırıyor. Ama Cumhurbaşkanının bu süreyi uzatabilme yetkisi var. 

2008 krizinde kısa çalışma için öngörülen azami süre 6 aya çıkarılmıştı. Pandemi döneminde de çok sayıda uzatma kararıyla toplam uygulama süresi 15 ayı bulmuştu.

1 Mart 2024’te yapılan son düzenlemeyle kısa çalışma ödeneği yönetmeliği güncellendi. Ancak işçiler açısından bir iyileştirme yapılmadı. Uygulamanın kapsamı, iş güvencesi ve denetim mekanizmaları yine eksik bırakıldı.

Ödeneğe ayrılan kaynak 1 yılda 4'e katlandı

Kısa çalışma ödeneğinin kullanımı pandemi dönemine kıyasla sınırlı olsa da, bu yıl ödenek kapsamında yapılan harcamalarda dikkat çeken bir artış yaşandı.

2024 yılında ayda ortalama 444 işçi kısa çalışma ödeneği kapsamında çalıştırılmıştı. 2025'in ilk yarısında bu sayı 992 oldu. Aynı dönemlerde İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ödenek için yapılan harcama tutarı ortalama aylık 700 bin liradan 2,9 milyon liraya çıktı.

Merkez Bankası yeniden faiz indirimlerine başladı: Orta boy patronlar sabırsız, Londra 'kandırılmış' hissediyor