Ankara’daki NATO Zirvesi’nde verilen “birlik” mesajları kısa sürede Avrupa içindeki bütçe ve silahlanma gerilimiyle gölgelendi. Zirvede Ukrayna için açıklanan 70 milyar avroluk askeri destek paketine Çekya’dan itiraz gelirken, Avrupa ülkelerinde NATO’nun yeni savunma harcaması hedeflerinin nasıl finanse edileceği tartışılıyor.

Çekya Başbakanı Andrej Babis, ülkesinin NATO üyelerinin üzerinde uzlaştığı 70 milyar avroluk Ukrayna askeri destek paketine katılmayacağını söyledi. NATO üyeleri Ankara’daki zirvede, Ukrayna’ya 2026 yılı için 70 milyar avroluk destek sağlanması ve 2027’de de en az buna eşdeğer düzeyde desteğin sürdürülmesi konusunda taahhütte bulunmuştu.

Babis ise zirve sırasında yaptığı açıklamada, “Her ülkenin buna kendisinin karar verecek olmasını takdir ediyoruz” diyerek Çekya’nın söz konusu tutara katılmayacağını belirtti. Babis, buna karşın Ukrayna’ya ABD silahlarının sağlanmasını öngören ayrı bir paket kapsamında küçük ve tek seferlik bir katkı yapılacağını söyledi.

Çekya’nın çıkışı, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin zirvenin “büyük bir birlik duygusu” yarattığı yönündeki açıklamalarının hemen ardından geldi. Çekya geçen yıl NATO’nun GSYH’nin yüzde 2’si düzeyindeki savunma harcaması hedefini karşılayamazken, Babis de ülkesinin bu yıl hedefe ulaşmasının düşük ihtimal olduğunu söyledi.

Avrupa’da bütçe baskısı büyüyor

Ukrayna paketindeki çatlak, NATO’nun savunma harcamalarını artırma baskısının Avrupa bütçelerinde yarattığı gerilimin bir parçası olarak değerlendiriliyor. NATO üyeleri, ABD Başkanı Donald Trump’ın baskısıyla, 2035’e kadar savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 5’ine çıkarma hedefini kabul etmişti. Bu hedef, Avrupa ülkeleri ve Kanada’nın 2025’teki toplam düzeyinin iki katından fazlasına işaret ediyor.

Ancak hedefe ulaşma konusunda Avrupa içinde farklılıklar belirginleşmiş durumda. Almanya, Kuzey ve Doğu Avrupa ülkeleri savunma harcamalarını artırmak için daha hızlı adım atarken; İngiltere, Fransa, İtalya ve İspanya gibi ülkelerde mali sınırlar ve siyasi itirazlar öne çıkıyor.

Almanya, borçlanma kurallarında yaptığı değişiklikle savunma harcamalarını 2030’a kadar 200 milyar avronun üzerine çıkarmayı hedeflerken; Polonya, Litvanya ve Estonya gibi Rusya'ya yakın ülkeler de yeni "hedeflere" yaklaşmış durumda. Buna karşılık diğer ülkelerde silahlanma harcamaları siyasi ve mali engellerle karşılaşıyor.

İngiltere’de ‘para nereden bulunacak’ krizi

NATO hedeflerinin yarattığı bütçe tartışmasının en çarpıcı örneklerinden biri İngiltere’de yaşanıyor. 

The Guardian’ın aktardığına göre İngiltere Hazine Bakanlığı, NATO’ya verilen savunma harcamalarını GSYH’nin yüzde 3,5’ine çıkarma taahhüdünün nasıl finanse edileceğine ilişkin resmi bir analiz yapmadı.

İngiltere’de Hazine Bakanı Lucy Rigby, Parlamento’daki Hazine ve Savunma komisyonlarının ortak oturumunda, ek savunma harcamalarının finansmanının “gelecek başbakanın” kararı olacağını söyledi. Rigby’e, kısa ya da uzun vadede hangi harcama kalemlerinden vazgeçilmesi gerekeceğine dair bir analiz yapılıp yapılmadığı sorulduğunda yanıtı “Hayır” oldu.

Komisyonda, hedefe ulaşmak için 30-40 milyar sterlinlik ek kaynak gerekebileceği, bunun da tüm gelir vergisi oranlarında 3-4 puanlık artışa denk gelebileceği belirtildi. Rigby ise böyle bir değişiklik için “kamuoyu rızası” tartışmasının gerekeceğini söyledi.

İngiltere hükümeti, savunma harcamalarını gelecek parlamento döneminde GSYH’nin yüzde 3’üne, 2035’e kadar ise yüzde 3,5’ine çıkarmayı taahhüt ediyor. Ancak bu hedefe hangi takvimle ve hangi kaynakla ulaşılacağı henüz netleşmiş değil. Hükümetin açıkladığı ek 15 milyar sterlinlik savunma finansmanının bir bölümü de henüz karşılanmış değil.

‘Birlik’ söyleminin altında fatura kavgası

Ankara Zirvesi’nde NATO yönetimi, üye ülkelerin Ukrayna’ya destek ve savunma harcamalarının artırılması konusunda ortak irade gösterdiğini savundu. Ancak Çekya’nın Ukrayna paketine katılmama kararı, İngiltere’de finansman tartışması ve Avrupa’nın büyük ekonomilerinde büyüyen bütçe baskısı, ittifak içindeki gerilimin sürdüğünü gösteriyor.

NATO’nun yeni hedefleri, Avrupa ülkelerinde yalnızca askeri harcamaların değil, sosyal harcamaların, vergilerin ve bütçe açıklarının da yeniden tartışmaya açılmasına neden oluyor. Zirvede verilen “birlik” mesajlarının ardından asıl sorunun, silahlanma faturasının kim tarafından ve hangi kalemlerden ödeneceği olduğu görülüyor.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.