Genel Sağlık-İş tarafından yapılan “Kriz ve Kadın Sağlık Çalışanları” araştırması, 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü'nde pandeminin ve ekonomik krizin kadın sağlık çalışanları üzerindeki etkilerini ortaya koydu. Yüzde 78’i borçla yaşayan kadın sağlık çalışanlarının elektrik, doğalgaz ve gıda harcamalarında kısıntıya gittiğini ortaya koyan araştırmaya göre, kadın sağlık çalışanlarının yüzde 57’si yurtdışında çalışmak istiyor.

Genel Sağlık İş açıklaması şu şekilde:

Genel Sağlık-İş tarafından her yıl 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Gününde yayınlanmak üzere yürütülen araştırmanın bu yılki teması ekonomik kriz olarak belirlenmiştir.

Pandeminin yorgun kahramanları, kadın sağlık çalışanları

Kadın sağlık çalışanlarının yarısından fazlası pandemi sürecinde doğrudan görev almıştır. Bu çerçevede pandemi servislerinde geçici çalışanların oranı yüzde 24,1 iken sürekli çalışanların oranı ise yüzde 23,2’dir. Katılımcıların yüzde 8,9’u filyasyon ekibinde görev aldıklarını belirtmiştir.

Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 46,2’si en az bir kez Covid-19 hastalığını geçirmiştir. Hastalığı birden çok kez geçirenlerin oranı ise yüzde 2,9’dur.

Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 50’si pandemi sürecinde fazla mesaiye kalmaktadır. Yüzde 61,2’lik bir kesim belirtilen dönemde nöbet uygulamalarında yasalarla belirlenen sınırların dışına çıkıldığı kanısındadır.

Pandemide şiddet daha da arttı

Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 88,4’ü pandemi sürecinde fiziksel ve ruhsal sağlıklarını etkileyen faktörlere maruz kaldıklarını belirtmişlerdir. Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 66,5’i sözlü, yüzde 1,3’ü ise fiziksel şiddete maruz kalmıştır. Katılımcıların çok büyük bir bölümü (yüzde 92,8) sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarının pandemi sürecinde arttığı düşüncesindedir. Kadın sağlık çalışanlarının neredeyse tamamı (yüzde 98,9) sağlıkta şiddet olaylarına yönelik olarak alınan önlemlerin yetersiz olduğu düşüncesindedir.

Pandemide kadın sağlık çalışanlarının fiziksel/ruhsal sağlığı etkileyen faktörler arttı

Pandemi, beklendik şekilde kadın sağlık çalışanlarının psikolojilerini olumsuz etkilemiştir. Bu çerçevede, katılımcıların yüzde 11,6’sı bu süreçte psikolojik destek alırken yüzde 15,6’sı psikolojik desteğe ihtiyaç duyduğu halde maddi olanaklarının yetersizliği nedeniyle bu gereksinimini karşılayamamıştır.

Kadın sağlık çalışanlarının aylık düzenli iş ve hane gelir düzeyleri düşüktür

Kadın sağlık çalışanlarının hem aylık düzenli iş gelirleri hem de aylık düzenli hane gelirleri alt ve alt orta gelir düzeylerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırma sonuçlarına göre kadın sağlık çalışanlarının yarısından fazlasının aylık düzenli hane geliri 7.000-9.750 TL arasındadır. Bunu yüzde 31,2 ile 4.250-7.000 TL aralığı izlemektedir. Üst-orta ve üst gelir düzeyindeki kadın sağlık çalışanlarının oranı ise yüzde 20’nin altındadır.

Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 78,1’i borçlu

Borçlanma açısından bir değerlendirme yapıldığında, kadın sağlık çalışanlarının yüzde 78,1’inin gündelik yaşamın devamı için borçlanmak durumunda kaldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumun aksi yönünde görüş belirtenlerin oranı yüzde 21,9’tur. Öte yandan, kadın sağlık çalışanları içerisinde kredi kullanıcı olanların oranı ise yüzde 84,4’tür.

Kriz ve kadın sağlık çalışanları

Kadın sağlık çalışanlarının Türkiye’de yaşanan ekonomik krizle ilgili tavırları açıktır. Araştırma sonucunda ulaşılan ve kadın sağlık çalışanlarının yüzde 98,9’unun Türkiye ekonomisinin krizde olduğunu düşündüklerini işaret eden oran bu açıklamayı somutlaştırmaktadır. Ayrıca kadın sağlık çalışanları yine aynı oranda ekonomik krizin etkilerinin toplumsal düzeyde hissedildiği düşüncesindedir.

Ekonomik krizin toplumsal düzeydeki ilk etkisi şüphesiz işsizliktir. Kadın sağlık çalışanları kamuda istihdam edilmeleri nedeniyle bu riskle karşılaşmadıklarından işsizlik sorunu çalışanlar düzeyinde değil aileleri düzeyinde sorgulanmıştır. Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 42,4’ü, ekonomik kriz nedeniyle ailesinden veya arkadaşlarından işsiz kalanlar olduğunu belirtmiştir. İşsizlerin yakınlık düzeyleri incelendiğinde sıralama arkadaşlar (yüzde 43), ikinci derece akrabalar (yüzde 40), birinci derece akrabalar (yüzde 33) ve üçüncü derece akrabalar (yüzde 28,5) şeklindedir. Bu anlamda araştırma sonuçları kriz ve işsizlik arasındaki ilişkiyi açık şekilde somutlaştırmaktadır.

Kadın sağlık çalışanlarına göre Türkiye’nin temel sorunu geçim sorunu

Ekonomik kriz kadın sağlık çalışanlarının borçlanma sorunlarını derinleştirmiştir. Bu bağlamda, katılımcıların yüzde 35,9’u kriz nedeniyle borç yapılandırmasına gitmiş, yüzde 55,3’ü ise yine ekonomik kriz nedeniyle yeni borçlanma kanalları kullanmak durumunda kalmıştır.

Krizde kadın sağlık çalışanları, elektriği, doğalgazı, gıda harcamalarını kıstı

Ekonomik kriz, kadın sağlık çalışanlarının yüzde 99,8’inin zorunlu harcamalarının maliyetini arttırmıştır. Kadın sağlık çalışanları en çok hangi harcamaların maliyetinin arttığıyla ilgili soruya sırasıyla elektrik, doğalgaz vb. altyapı harcamaları (yüzde 22,5), gıda harcamaları (yüzde 22,4), temizlik harcamaları (yüzde 21,4), sağlık harcamaları (yüzde 17) ve eğitim harcamaları (yüzde 16,7) yanıtını vermişlerdir. Bunun yanında, araştırma kapsamında katılımcıların kriz nedeniyle kısıntıya gittikleri harcamaları da sorulmuştur. Katılımcıların yüzde 98,9’u bu soruya “Evet” yanıtını vermişlerdir. Kısıntıya gidilen harcamaların sıralamasında elektrik, doğalgaz vb. altyapı harcamaları yüzde 59,9’luk bir oranla açık şekilde öne çıkmaktadır. Bunun ardından yüzde 30,9 ile gıda harcamaları gelmektedir.

Sağlık çalışanlarının ekonominin düzeleceğine inancı kalmadı

Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 97,3’ü resmi kurumların ekonomik gidişatla ilgili verilerini güvenilir bulmamaktadır. Buna ek olarak kadın çalışanların yüzde 79,5’i Türkiye ekonomisinin gelecekte küçüleceğini düşünmektedir. Bunu yüzde 15 ile “durağanlaşacak” yanıtı izlemektedir. Türkiye ekonomisinin önümüzdeki dönemde büyüyeceğini veya durağanlıktan büyümeye geçeceğini düşünenlerin toplamı yalnızca yüzde 4’tür.

Kadın sağlık çalışanları görevi dışında işlerde çalıştırılıyor

Kadın sağlık çalışanlarının meslek gruplarına göre dağılımları incelendiğinde, kalıplaşmış toplumsal cinsiyet yargılarıyla uyumlu şekilde yüzde 44,9 oranında hemşirelik seçeneğinin açık şekilde öne çıktığı görülmektedir. Bunun ardından ebe (yüzde 17,9) ve sağlık teknikeri (yüzde 13,1) meslekleri için gözlemlenen oranlar da görece yüksektir.

Mesleki açıdan düşünüldüğünde, kadın sağlık çalışanlarının yüzde 85,4’ü eğitimine uygun bir birimde çalıştığı kanısındadır. Benzer şekilde sahip olduğu bilgileri eğitim açısından yeterli bulanların oranı yüzde 86,3’tür. Eğitim ve mesleki bilgi konusundaki bu olumlu görüşler görev tanımı konusunda aynı karşılığa sahip değildir. Gerçekten kadın sağlık çalışanlarının yalnızca yüzde 20’si işyerinde görev tanımına uygun bir işi yaparken yüzde 76,8’lik bir kesim ise bir iş tanımına sahip olmasına rağmen kendisine başka görevler de verildiğini belirtmiştir. Kadın sağlık çalışanlarının çok büyük bir bölümü (yüzde 96), yaptığı iş nedeniyle elde ettiği ücret düzeyini yetersiz bulmaktadır. Bu bağlamda, yüzde 8,9 oranında kadın sağlık çalışanı ek iş yapmaktadır.

Yüzde 57’si yurtdışında çalışmak istiyor

Pandemi ile birlikte kamuda sağlık hizmetlerinde çalışanlar açısından güvencesiz çalışma ve gelecek kaygısı temelinde en çok tartışılan konulardan biri yurtdışında çalışma ve istifa etme durumudur.

Sonuçlar, kadın sağlık emekçilerinin yüzde 82,3’ünün işiyle ilgili gelecek kaygısı duyduğunu göstermektedir. Buna ek olarak belirtilen gruptakilerin yüzde 57’si yurtdışında çalışmak istemektedir. Bu gruptakilerin yüzde 15,4’ü yakın zamanda yurtdışında çalışmakla ilgili hazırlığa başlamıştır. Son olarak, katılımcıların yüzde 20,5’i görevinden istifa etmeyi düşünmektedir.

Güvencesiz çalışma ve gelecek kaygısı ile ilgili bu olumsuz koşullara rağmen kadın sağlık çalışanları için kamu hala ilk seçenektir. Kadın sağlık çalışanlarının yüzde 67,1’i seçme şansı olsa yine kamu sektöründe çalışacağını belirtmiştir. Bunun aksi yönünde fikir beyan edip özel sektörü tercih edeceğini belirtenlerin oranı ise yüzde 29,7’dir.