ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaş ve Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlik, Avrupa’da yalnızca petrol ve doğal gaz fiyatlarını değil, milyonlarca insanın kullandığı hava ulaşımını da tehdit ediyor.

Reuters’ın enerji piyasası verilerine dayandırdığı analizine göre Avrupa’nın elindeki jet yakıtı stokları, kıtanın 30 günlük tüketimini karşılamaya dahi yetmiyor. Avrupa, ABD ve Asya’dan ithalatı artırmasına, rafinerilerde üretimi yükseltmesine ve mevcut stoklarını kullanmasına rağmen dünyanın büyük jet yakıtı pazarları arasında yeni bir arz kesintisine karşı en savunmasız bölge durumunda.

Özellikle İngiltere, Fransa ve Almanya’nın kırılganlığı dikkat çekiyor. Avrupa’da onlarca yıldır devam eden rafineri kapanışları, bölgenin kendi ihtiyacını karşılayabilecek üretim kapasitesini aşındırdı. Ortaya çıkan açık ise büyük ölçüde Ortadoğu’dan, Hürmüz Boğazı üzerinden gelen sevkiyatlarla kapatıldı.

Savaş öncesinde Avrupa’nın ithal ettiği jet yakıtının yaklaşık yarısı Ortadoğu’dan geliyordu. Dünya deniz yoluyla taşınan petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki trafiğin yeniden kesintiye uğraması, Avrupa havacılığını doğrudan etkileyebilecek bir risk oluşturuyor.

Avrupa’da üçüncü çeyrekte günlük 600 bin varillik açık

Energy Aspects verilerine göre Avrupa jet yakıtı piyasasında yılın üçüncü çeyreğinde günlük yaklaşık 600 bin varillik arz açığı oluşması bekleniyor.

Aynı dönemde ABD’de günlük 116 bin, Asya-Pasifik bölgesinde ise 425 bin varil arz fazlası öngörülüyor. Bu tablo, küresel piyasada yakıt bulunabilse bile Avrupa’nın daha uzak bölgelerden daha yüksek taşıma maliyetleriyle ürün satın almak zorunda kalabileceğini gösteriyor.

Avrupa’nın jet yakıtı stokları haziran ayı başında yaklaşık 38 milyon varil seviyesindeydi. ABD’nin stokları ise aynı dönemde 99 milyon varile ulaşıyordu. Hesaplamalara göre Avrupa’nın stokları 30 günlük talebi karşılamıyor.

Avrupa Komisyonu da sorunun yaz tatili döneminin sonlarına doğru ağırlaşabileceğini kabul ediyor. AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen, ihtiyaç duyulması halinde üye ülkelerin ulusal yakıt rezervlerinden eşgüdümlü biçimde ürün piyasaya sürülebileceğini açıkladı.

Komisyon daha önce yaptığı değerlendirmelerde yalnızca rezervlerin kullanılmasının yeterli olmayabileceğini, havayolu şirketlerine yönelik talep azaltıcı önlemler ve uçuş düzenlemelerinin de gündeme gelebileceğini belirtmişti.

Kanada’dan Güney Kore’ye kadar yakıt aranıyor

Avrupa, şimdiye kadar yakıt sıkıntısının uçuşları daha ağır biçimde etkilemesini ithalat kaynaklarını çeşitlendirerek önleyebildi.

Haziran ayında Avrupa’nın jet yakıtı ithalatı günlük 673 bin varile çıkarak Ekim 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. ABD ve Nijerya en büyük tedarikçiler olurken Kanada, Hindistan, Güney Kore ve Kuveyt’ten de sevkiyat yapıldı.

İtalya’daki rafineriler yılın ilk dört ayında jet yakıtı üretimini yüzde 10 artırdı. İtalyan enerji şirketi Eni de Avrupa dışından yarı işlenmiş petrol ürünleri getirerek üretimini yükseltti.

Ancak bu yöntemler Avrupa’nın yapısal sorununu ortadan kaldırmıyor. Bölge, jet yakıtının önemli bir bölümünü hâlâ dışarıdan temin etmek ve uzun deniz yollarına bağımlı kalmak zorunda.

Rus petrolüne yaptırımlar hareket alanını daralttı

Avrupa’nın bugünkü jet yakıtı sıkışıklığını yalnızca Rusya’ya uygulanan yaptırımlarla açıklamak mümkün değil. Rafineri kapanışları, yaz aylarında yükselen havacılık talebi ve Ortadoğu’ya bağımlılık krizin temel nedenleri arasında yer alıyor.

Bununla birlikte yaptırımlar, Avrupa’nın petrol ürünü temin edebileceği kaynakları önemli ölçüde sınırlandırdı.

AB, Şubat 2023’ten itibaren Rusya’dan rafine petrol ürünleri ithalatını yasakladı. Temmuz 2025’te kabul edilen yeni yaptırımlarla, üçüncü ülkelerde Rus ham petrolünden üretilen rafine ürünlerin Avrupa’ya girişi de büyük ölçüde engellendi.

Bu düzenlemelerin ardından Rusya’nın AB’nin petrol ürünü ithalatındaki payı 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 0,8’e kadar geriledi. Avrupa böylece Rus petrolünden uzaklaşırken ABD, Ortadoğu, Hindistan ve diğer Asya pazarlarına daha fazla bağımlı hale geldi.

Ortadoğu’daki savaş Avrupa’nın manevra alanını daha da daraltıyor.

Uçuşlar azaltılabilir, biletler pahalanabilir

Kuzeybatı Avrupa’da jet yakıtının varil fiyatı mart sonunda 215 doların üzerine çıkarak rekor kırmış, daha sonra yaklaşık 133 dolara gerilemişti.

Fiyatlardaki düşüş havayolu şirketlerini kısmen rahatlatsa da yakıt giderleri şirketlerin toplam işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 20-25’ini oluşturuyor. Bu nedenle yeni bir fiyat artışı kısa sürede havayolu şirketlerinin mali tablolarına yansıyabilir.

Reuters’a konuşan piyasa uzmanları, yakıt fiyatlarındaki son gerilemenin biletlerde indirim yaratmasının beklenmediğini belirtiyor. Yaz döneminde talebin güçlü, uçak ve personel kapasitesinin ise sınırlı olması şirketlere fiyatları yüksek tutma imkanı sağlıyor.

Yakıt tedarikindeki sıkıntının büyümesi halinde ilk seçeneklerden biri bazı seferlerin azaltılması olabilir. Havayolları daha önce de mevcut yakıtı daha yoğun ve kârlı hatlarda kullanabilmek amacıyla bazı uçuşlarını iptal etmiş ya da azaltmıştı.

Dolayısıyla savaşın Avrupa’daki yolculara etkisi yalnızca daha pahalı biletlerle sınırlı kalmayabilir. Daha az sefer, aktarmalı uçuşların artması, turizm merkezlerine erişimin zorlaşması ve havalimanlarında yoğunluk yaşanması da ihtimaller arasında.

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.