Resim sanatında büyük eserlerin tümünün ortak paydasında yüksek sanatsal kabiliyet ve sıra dışı bir algı yeteneği yanı sıra esere verilmiş olan büyük, yoğun emek yatar.

İlya Repin’in eserlerinde bu büyük emek, ressamın portre resimlerinde olsun veya içinde insan figürü bulunan resimlerinde olsun, insanların yüz ifadelerinde ve ilk bakışta önemsizmiş gibi görünen küçük ayrıntılarda çarpıcı biçimde kendisini gösterir.

İlya Repin, zamanının devrimci havasına son derece duyarlıydı.

Rusya’da 1870’lerin ve 1890’ların en etkili siyasi hareketi olan Narodnikler grubunun bir kolu olan Narodnaya Volya örgütüne gösterdiği ilgi, ressamın bir dizi eserinde izlenebilir.

Onu Beklemiyorlardı

Bunlardan biri, Onu Beklemiyorlardı adlı tablosunda sürgünden eve dönen bir Narodnik’in evdekiler tarafından nasıl karşılandığı, Narodnik’in kendisi de dahil olmak üzere orada bulunan kişilerin her birinin farklı yüz ifadelerinden çıkarsama yapılabilecek bir öykü boyutunda anlaşılıyor.

Halkta Narodniklere karşı, baskı rejiminin yarattığı korkunun da etkisiyle, bir güvensizlik ve tezatlık eğilimi vardı.

Yine de, özellikle halkın daha bilinçli kesimlerinde devrimci hareketlere belirgin bir sempati de görülmüyor değildi.

Aynı tabloda, salonun duvarında ilerici Rus aydınlarının sevdiği şairler olan Nikolay Nekrasov’un ve Taras Şevçenko’nun resimlerinin asılı olması bu ailenin ilerici, aydın bir aile olduğunu gösteriyor.

Hatta aynı duvarda bir diğer resmin, Çar II. Aleksandr’ın suikastten sonra ölüm döşeğindeki tasvirinin de asılmış olması bize o zamanlar halkın duyguları hakkında fikir veriyor.

Propagandacının Tutuklanması

1880 tarihli Propagandacının Tutuklanması tablosunda halkın Narodniklere karşı tutumunun izleri takip edilir.

Propagandacının bir polis muhbiri tarafından değil de bir köylü tarafından ihbar edildiği, tabloda tasvir edilen kişilerin, direğe bağlanmış olan propagandacıya ilgisiz, soğuk ve düşmanca bakışlarından belli oluyor. (Repin muhbirin banka oturan kişi olduğunu söylemişti.)

Tablonun teması, halkla devrimci gençler arasındaki mesafenin giderek büyümekte olduğudur. Narodnaya Volya grubunun da şiddete başvurmaya başlaması bu olguyla birlikte ortaya çıkar.

Baskıcı Çarlık rejimi her yerde muhtemel bir ayaklanma görüyordu. İlerici gençleri, Rus aydınlarını toplu tutuklamalarla sindirmeye çalışıyor, türlü kıyımlardan geçiriyordu.

Polis Eskortu Altında

Bu baskı elbette toplumsal muhalefetin genişlemesine de yol açıyordu. O devirlerde küçük bir hareketin veya bir toplantının bile şiddetle cezanlandırıldığını anlatan Gizli Toplantı ve Polis Eskortu Altında adlı tabloları, İlya Repin’in bu baskı rejimine duyduğu tepkinin bir ürünüdür. Ressamın kendisi de bu zorbalık rejiminden ve halkın içinde bulunduğu derin yoksulluktan nefret ediyordu.

Toplumsal çelişkinin temelinde yatan gerçek, halkın ve özellikle köylülerin bir yandan devrimci gruplara karşı güvensizlik duyması ve tepki göstermesi fakat bir yandan da onları kendilerinin de epeyce zarar görmekte oldukları bu zorbalık düzenine başkaldırmış kahramanlar olarak görmeleriydi. Çara suikast yapan Narodnaya Volya grubunun üyelerini hem katil hem kahraman olarak görüyorlardı. Halk ayaklanmayla rejimden yana olmak arasında kararsız, çekimser duruyordu.

Çekingen Köylü

Çekingen Köylü tablosundaki köylünün yüz ifadesi işte bu toplumsal çelişkinin gerçekliğini yakalar. Resmin arka planındaki çıplak, sıvalı duvar yoksulluğun simgesidir. Eski paltolu bu yoksul adamın hangi şartlarda yaşadığını gösterir.

Bunlardan daha önemlisi, adamın tereddütlü, çekimser yüz ifadesini Repin izleyiciye büyük bir başarıyla yansıtmıştır. O bakış, mevcut düzendeki zorlu yaşam koşullarını ve ülkede yaşanan kargaşayı bize bir çırpıda anlatır.

Fakat çelişki şurada: Evet, ilk bakışta, bu adam çekingen, kararsız ve koşulların ağır yükü altında yılmış biri gibi görünmektedir. Fakat aslında o yine de çok güçlüdür ve yine yüz ifadesinden anlaşılır ki, bir başkaldırı için ruhunda yeterli iradesi de vardır. Parlak gözleriyle o bakış, içteki dizginlenemez isyancıyı ele vermektedir ve çekingenlik sadece görünüştedir.

Telkini Reddediş

Telkini Reddediş tablosu da ressamın Narodnaya Volya örgütüne duyduğu sempatinin kanıtıdır.

Resimde idama mahkum edilen mühendislik öğrencisi Solomon Wittenberg’in din adamına karşı takındığı yüz ifadesi onun bu dini telkini reddettiğini tartışmasız olarak gözler önüne serer.

Repin, gizli örgütün aynı adlı illegal broşürünün birinci sayısını görmüştür. Orada, idam edilen devrimcilere ithafen şair Nikolay Minski tarafından yazılmış Telkin başlıklı bir şiir ve Solomon Wittenberg’in dokunaklı son mektubu yayınlanmıştı.

‘Yoldaşlar!’ diye başlayan mektupta Wittenberg, ‘eğer sosyalizmin zaferi için kanımı dökmekten başka bir şey elimden gelmiyorsa, bizim cesetlerimizin üzerinde yürünmeden başka bir düzen gelemiyorsa, dökülsün kanımız, insanlığın kurtuluşuna feda olsun,’ diyordu.

Şiir teması ise idam mahkumu devrimci ile rahip arasında bir görüşme olarak geçiyor ve mahkum, rahibe küçümser bir tavırla; ‘Aç ve yoksul kardeşlerimi sevdiğim için beni affedin Peder,’ diyordu.

Şiir ve mektuptan etkilenen Repin, daha sonra yaptığı bu tabloyu o günlerdeki bir sergiye koymak istemişse de sansür heyeti buna izin vermemişti. Ressam tabloyu şaire verdi.

Volga’da Sal Çekicileri tablosu Viyana Uluslararası Sergisinde uluslararası ün sağlayınca, Güzel Sanatlar Akademisi’nden kazandığı bursla Avusturya, İtalya ve Fransa’ya gitmiş, Paris’te Montmartre’da bir apartmanın çatı katında stüdyo olarak kullanacağı bir daire kiralamıştı.

Burada iki yıl kalarak çalışmalarını sürdürdü. Claude Monet, Édouard Manet ve diğer empresyonistlerle tanıştı. Onların üslubunu beğenmekle birlikte, çalışmalarını temasız ve amaçsız buldu. Oysa kendi realist üslubundaki temel buydu.

Repin 1883 yılında Paris’i ikinci kez ziyaret etti. 1916’da yazdığı anılarında bu seyahatle ilgili şunları yazıyor:

“… Vladimir Vladimiroviç [Stasov] ve ben, sosyalistlerin tek bir toplantısını dahi kaçırmadık. 15 Mayıs günü, kısa bir süre önce önünde Paris Komünü kahramanlarının idam edildiği ünlü duvarın yanındaki Pere Lachaise Mezarlığı’nda, kalabalığın arasındaydık. Herkes şehrin kısa süre önce yaşadığı korkunç olayların etkisini hâlâ hissediyordu. O gün kırmızı çiçeklerle zengince süslenmiş, festival havasında görünen o duvarın yanında büyük bir anma toplantısı vardı. Kalabalıklar duvarın önündeki tüm alanı doldurdu, büyük kırmızı çiçek buketleriyle yeni gruplar arka arkaya geliyordu… Gittikçe daha fazla insan gelmeye devam etti ve uzun mezarlık duvarı boydan boya çiçeklerle kaplandı, kırmızılı bir İran halısı kadar kırmızılaştı. Cebimdeki eskiz defterime sahneyi çizerek zaman kaybetmedim. Otelime döndüğümde bu deneyim hafızamda tazeydi ve sonraki birkaç gün içinde küçük yağlı boyamı, Komünarların Duvarı Yanında Yıllık Anma Toplantısı tablomu bitirdim.”

Gerçekçi ressam ona denir ki, devrinin ekonomik, sosyal ve siyasi yaşamını tualine yansıtsın, tarihin akışını bize sanatıyla harmanlayarak sunsun. İşte İlya Repin ülkesi Rusya’nın devrimci tarihinin çok önemli bir kesitini, kendi yaşam dönemine denk düşen bölümünü bize eşsiz eserleriyle sunuyor. Sovyetler Birliği’nde her zaman büyük bir sevgi ve gururla anılan büyük sanatçının eserleri şimdi sadece geçmişi günümüze yansıtmakla kalmıyor, devrimci mücadelenin muharrik gücü de oluyor.