Sonraki kuşaklar muhtemelen yeniden düzenlenmiş ya da “cover” olarak tekrarlarından dinlemişlerdir, ama Zülfü Livaneli’nin 1980’de yayınlanan “Günlerimiz” albümündeki “Umudu Kesme Yurdundan” parçası, 12 Eylül’ün zifirî karanlığında bizim kuşağa arkadaş olmuştu. Albüme adını veren ve Tülay German’ın içe işleyen sesiyle hüznü derinleştiren “Günlerimiz”in ardından dinlenince, yeniden umudu yeşertiyordu.

Son günlerin revaçta konusu, Tarkan’ın “Geççek”i, bana biraz o günleri anımsattı. Geldi geliyor derken, yayınlandığı anda gündeme oturdu. Somut bir siyasal göndermesi var mıydı, pandemi sürecinin bunaltısı dahil genel bir yaşamın “kötülük”lerine ilişkin düstur muydu noktasına varana kadar tartışıldı, etrafında saflaşıldı. AKP iktidarının ve “çok uzattın vallahi bıktık / düş babam artık düş yakamızdan”lı nakaratında Erdoğan’ın “şerri”ndeki “hayır”, “geldiği gibi gitçek” olmasındaki anlamla bütünleşince, bütün bir “muhalif” blok “Geççek”i bayrak yaptı. İktidar kanadı tabii önce fena çemkirdi, sonra üzerlerine alınmakta itidalli yaklaştı.

Burada kalmadı, “güzel dilimizi bozduğu” eleştirisinden, müzikalitesinden, “bunca sene sustun da tam gideceklerken mi aklına geldi”ye uzanmışken iş, Tarkan’ın dünya listelerinde bir numaraya yükseldiği söylenen parçası için yaptığı “ruh hali” açıklaması da, “geri adım attı”dan “taktik açık vermeme”ye kadar yorumlara mazhar oldu. “Parça ortada, herkes istediği mesajı alsın, zaten sanat böyle bir şeydir”de uzlaşıldı mı, o kadarını takip etmedim. En son Yiğit Bulut, “Geççek” klibinin “V for Vendetta”dan arak olduğunu, bunun da “diktatöre başkaldırının bireyselden toplumsala geçiş, yani FETÖ’cülük” anlamına geldiğini filan söylüyordu.

Tarkan, iktidara muhalif söylemiyle uzunca bir süredir zaman zaman gündeme geliyor zaten. “Geççek”in de bu söylemin bir üst versiyonu olduğu açık. Herhalde bir PR çalışmasına, rüzgârın “muhalefet”ten yana esmeye başladığından hareketle popülist bir tavra oynadığını düşünmenin âlemi de yok. Kendi bilincinin elverdiği ölçüde, samimi bir tavır ortaya koyuyor. Burada, tartışmanın bu parçadan ve Tarkan’dan ibaret olmayan yönleri daha önemli gibi.

“Umudu Kesme Yurdundan” ile “Geççek” arasındaki ortak noktalara baktığımızda, birinde faşist darbenin hemen sonrasındaki, diğerinde AKP’de ve Erdoğan’da somutlanan sistemin açmazlarında bunalmışlık, hayat pahalılığının da katmerlediği bir hoşnutsuzluk, bıkkınlık ve umutsuzluğa meyledilmişlikteki Türkiye’yi görüyoruz. Bu aynı zamanda ayrım noktasıdır da.

Doğanın normal seyrinden umut devşirmek ve direnç üretmek, 12 Eylül ortamının soyutlama evresinde bir yere kadar doğaldı. Fırtına nasıl başlarsa öyle birdenbire biterdi, ışık karanlığı yenerdi, kara kış bahara dönerdi, filiz kar altından da sürerdi… Doğa yasalarıydı bunlar ve çağrışımlarla sosyal alana tahvil edilmesi, dört bir yandan kuşatılmış, şahdamarından vurulmuş bir somutlukta yaşayan sol için, çocukların gözlerine bakmakla mümkün oluyordu ve bu çok anlaşılabilir, insanca bir şeydi. Siz bir şey yapmasanız bile gerçekleşecek dönüşümler edilgenliğine değil, mücadelenin sona ermediği, umudun yitirilmemesi çağrısı olarak, diz çökmemeye yöneltiyordu.

“Geççek” ise daha somut bir şeye, yaklaşan bir seçimde verilecek oylarla ulaşılacak bir hedefe işaret ediyor, ilgi alanına girdiği kitleler nezdinde. Muhtemelen de seçim şarkılarından biri olacaktır. Çünkü, “geldiği gibi gitçek”tir ne de olsa. “Muhalefet” temsilcilerinden oluşan Millet İttifakı’nın, başta CHP, parçanın bu kadar tartışılır olması ve ilgi uyandırmasından duyduğu hoşnutluk da bu nedenledir.

İşte bu noktada, ne olacak da AKP ve Erdoğan’ın gitmesiyle Türkiye’nin “uf olmuşluğu geççek” konusu, doğanın döngüsünden direnç üretmekten farklılaşıyor. Daha doğrusu, buluştuğu noktaya oranla farklılaşıyor diyelim.

12 Eylül karanlığı ANAP karanlığını doğurduğunda, bunun bir ışık olarak algılanması sürecinin, gerek sol ve emekçiler, gerek ülkenin başına gelen ve bugüne uzanan melanet zincirindeki payı unutulmamalıdır, kuşkusuz. Sosyalist seçeneğin üzerine liberalizmin binbir görünümüyle yüklenmesinin yarattığı tahribat, “hiç değilse”ye rıza göstermenin yaygınlaşması, o dönemde süren filizdir, tartışmasız.

Bugüne ve Tarkan’a gelince, Erdoğan hükümranlığının sona ereceği söyleminin dinleyenlerde yarattığı coşkuyu asla değersizleştirmeden, bir pop ikonundan, siyasal tavır koyan “megastar”lığa geçişe duyulan özlemi anlayarak, ama biraz daha farklı yaklaşmak gerekiyor sanırız.

“Geççek”in zihinlerde çağrıştırdığı Erdoğan’sız bir ülke hayali, yine son zamanların revaçta konusu “Altılı Zirve” fotoğrafı ile tamamlanıyor olmalı. Oysa, o fotoğraftaki, bowling lobutu gibi dizilmiş “muhalefet liderleri” ile Erdoğan arasındaki fark, tümevarımla tümdengelim arasında sonucu değiştirmeyen yöntem ve işlem gibidir. Altılı yapboz parçaları tümlendiğinde Erdoğan tablosu belirmektedir. Bunu bilmeyen o kadar az ki… Sorun da burada. ANAP “sivilliği”nin filizi, bugünün “Erdoğan gitsin de…” sürgününü verdiği için, “geççeğine” inanmak ihtiyacı gerçeklerin üzerini örtebiliyor.

Bunları, seçim dönemlerinin geleneksel aritmetik ve “bugünün çok önemli koşulları” gevelemelerinde tekraren konuşacağımızdan, hiç girmeyip bir başka şeye dikkat çekelim.

Tarkan ülke gündemine otururken, başka şeyler de oluyordu. Hayat pahalılığına, elektrik ve doğalgaz zamlarına karşı, vatandaşlar, esnaf isyandaydı. Emekçiler, insanca yaşayacakları bir ücret talebiyle, işten atılmayı göze alarak ayaktaydı, grevdeydi, eylemdeydi. Sağlık çalışanları uyarıyordu. Tarımda üreticiler feryat ediyordu…

Hal buyken, yani umudun gerçeği kendini gösteriyorken, nasıl oluyordu da, bir pop parçasının yarattığı havanın gölgesinde kalabiliyordu?

Doğanın döngüsüne bel bağlamak, altılı fotoğrafın yanılgısıyla buluşuyordu, olan buydu. İnsanın bilinçli eyleminden, kendi tasarladığını gerçeğe dönüştürmekten doğacak umut, henüz umutsuzluğun ifadesi olan “hiç değilse…”nin kabullenmişliğine galebe çalamıyordu, olan buydu.

Bunu tersine çevirmek, “Geççek”i, çok eski yılların her ekonomik ve siyasal gelişme karşısında anında üretiliveren, hemen 45’lik plaklardan evlerde yükselen hiciv ve “tavır” parçalarından biri olarak kayıt düşmek, bilinçli insan edimiyle mümkün.

Kurulu sermaye düzeninin türlü renkle boyanmış, pudra şekerine bulanmış bütün temsilcilerine karşı, emekçiyi, köylüyü, toplumu örgütlemek, yeni bir dünyanın mümkün ve zorunlu olduğu gerçeğini, sosyalizm seçeneğini yükseltmek, oradan buradan budanmasına, “hesapların buzlu suları”yla “seyreltilmesi”ne izin vermemek.

Bunu başardığımız, yaygınlaştırdığımız oranda “geççek” bütün melanet.

İşin bir başka boyutunu da sonra ele alalım. Hakkını arayan ve bu düzende bulamayacağını kavramış emekçinin mücadelesi, örgütlenmesi ve büyütülmesi gereken bir gerçekken, bunu gölgeleyen olgular, sanatın toplum üzerindeki büyük etkisinin göstergesi mi? Yoksa, şöyle, yakın dönemin ilk ağızda akla gelenlerini sayarsak, Sıla, Ara Güler, Fazıl Say, Sezen Aksu, Tarkan ya da “sanatçılar sofrası”, iftarlar, Yedikule konserleri üzerine değerlendirmelerin işaret ettiği başka bir şey mi var?

Bakacağız.