Okay Deprem, yıllardır eski Sovyet coğrafyasında yaşayan bir gazeteci. soL dahil hem Türk hem de uluslararası çok sayıda basın kuruluşunda haber ve makaleleri yayımlandı.

Kırım’da, Donbas’ta uzun süre yaşadı. Şimdi Rusya ve Türkiye arasında yaşıyor.

Eylül ayında iş sebebiyle, daha önce de defalarca gittiği Belarus’a gitti. 8 Eylül’de, güvenlik güçlerinden “Ülkede kalma izniniz yok” uyarısı aldı.

Şaşırdı, zira Belarus’a Rus kimliğiyle girmişti. İki ülke arasında, Schengen benzeri bir pasaportsuz geçiş uygulaması var. Dahası, Belarus’a kamu kurumlarının veya basın kuruluşlarının davetleriyle çeşitli defalar gelmişti.

Seçimlerde gözlemci olarak dahi gittim, onların davetiyle. Kırım’dan 40 saat otobüs yolculuğu yaptım, cebimden ödedim, seçim dedikleri süreci takip ettim, sonra da nesnel bir şekilde anlattım. Sonrasında da defalarca, en büyük ikinci televizyon kanalı dahil, Belarus medyasından gelen katkı taleplerine karşılık verdim.

Gözaltına alındı, gözetim merkezine kapatıldı

Ertesi gün, 9 Eylül’de, durumu anlamak üzere bir dilekçe vermek için İçişleri Bakanlığı’nın binasına gitti. Dilekçesini yazarken başka güvenlik görevlileri geldi, Deprem’i gözaltına aldı. Tüm kişisel eşyalarına el konuldu ve Göç İdaresi’ne bağlı bir gözetim merkezine kapatıldı.

Koğuşa girdim. Koğuş diyorum ama, ufak aslında, 25 metrekare kadar, büyükçe bir hücre. Üç ranza var. Ama ben oradayken nüfusumuz 16 kişiye kadar çıktı. Kategorik olarak koğuş yani.

Ağır hakaretlere maruz kaldı, hakları engellendi

Deprem, gözaltına alınmasından itibaren ağır hakaretlere ve aşağılamalara maruz kaldı. Gözetim merkezinde alıkonulduğu süreçte avukat sağlanması, ailesine haber vermesi, Türk misyonuna haber vermesi, Rusya’da bağlı çalıştığı ajansa haber vermesi gibi tüm hakları engellendi.

Çıktıktan sonra öğrenebildim. Önce, bağlı çalıştığım Rus ajansındaki editörüm, bana birkaç gün ulaşamayınca, daha önce tanıştığı aileme ulaşmış. Onlar ‘biz de ulaşamıyoruz’ deyince trafik başlamış.

Belarus makamları sakladı

Dışarıda Deprem’in ailesi, yakınları, Rusya’daki ajansı ve Minsk’teki Türkiye Büyükelçiliği, durumu anlamak üzere Belarus makamlarından bilgi talep etmeye çalışıyordu. İlk günlerde Belarus, Deprem’in ülkedeki varlığını reddetti. Sonradan baskı artınca ülkede gözetim altında olduğunu kabul etti.

Karşılıklı anlaşmalar gereği ağır suç olmadıkça Türkiye ve Belarus, birbirlerinin vatandaşlarını üç günden fazla gözaltında tutmayacağı taahhüdü vermiş durumda. Belarus, Deprem’i daha uzun süre tutmak bir yana, Türkiye Büyükelçiliği’ni haberdar dahi etmemiş, Türk yetkililerin ilk temasında Deprem’in varlığını inkar etmişti.

Sonradan kabul etmişler. Bilgi vermemelerinin gerekçesini, Rus kimliğiyle girmemle açıklamışlar. Oysa cüzdanımda Türk kimlik kartım vardı, her şeyi boşaltıp fotoğraflamışlardı, bilmemeleri imkansız.

Dışarıda bunlar olurken, içeride Deprem, bambaşka bir dünyayla tanışıyordu.

Türkmenler, Orta Afrikalılar, Kuzey Afrika Arapları… Koğuştakiler başta bana şüpheyle yaklaştılar, ‘Gazetecisin, tanınıyorsun, senin burada olmaman lazım’ diye. Birkaç gün sonra samimiyet pekişti, anlatmaya başladılar.

Koğuşların durumu vahim: 'Bir yıldır oradaydı, avukat dahi görmemiş...'

Kimsenin avukata erişimi yoktu. Altı yataklı ranzada çok sayıda kişi kötü yemeklerden dolayı aç halde yerlerde yatıyor, böceklerden uyuyamıyordu.

Bir Türkmen, bir yıldır oradaydı. Bir yıldır avukat görmemiş… Çok hikaye dinledim, belki başka bir çalışmaya yetecek kadar.

10 gün boyunca alıkonuldu

Deprem, onuncu gün apar topar kaldırıldı. Cep telefonu beş dakikalığına verildi, kendi telefonundan, kendi parasıyla uçak bileti aldı.

Ayağımda gözetim merkezinin terlikleriyle çıktım. 10 gündür duş alamamış, çamaşırlarımı değiştirememiştim. Doğrudan havalimanına gitmek istediler. Zorla kaldığım yere uğrayıp eşyalarımı almaya ikna ettim. Ellerim kelepçeli halde doldurdum eşyaları bavula, havalimanına gittik.

Hâlâ hiçbir açıklama yapılmamıştı. Üstüne, Deprem havalimanında bankaya götürüldü, orada kaldığı süre için “ceza” ödettirildi.

Yanımdaki görevli, ayrılmadan önce, ‘Okay Bey, biz küçük ve yoksul bir ülkeyiz, lütfen ülkemize zarar vermeyin’ dedi.

Tamamen keyfi ve hukuksuz olayın Belarus’a nasıl zarar vermeyeceğini Okay Deprem de kavrayabilmiş değil.

“Peki ama, niye” diye soruyoruz. Sorunun yanıtı Deprem’de de yok.

Çeşitli kanallardan üzgün olduklarına dair dolaylı mesajlar geliyor, ama benimle iletişime geçilmedi. Gerekçeye dair de, yine dolaylı yollardan, sanki Belarus devletinin değil de, başka odakların kafasına göre hareket ettiği minvalinde tuhaf şeyler de çalınıyor kulağıma. Sonuçta bunların bir önemi yok.

Aslında Belarus medyasıyla ilişkisinde ufak bir gerilim yaşanmıştı. 19 Mart sürecinin ardından, Deprem’i sık sık yayına alan devlet televizyonu iki kez görüş istemiş, ikisinde de Deprem’in gayet diplomatik dille Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınması sürecine dair anlattıklarını yayınlamayı reddetmişti.

“Yine de, bununla bir ilişkisi olduğunu sanmıyorum. Zaten sonradan yine temas kurdular ve haber istediler” diyor.

Deprem, Türkiye’ye döndükten sonra bir süre ailesiyle vakit geçirdi ve ardından Türkiye, Belarus ve Rusya’daki resmi makamlara ve Rusya’daki basın kuruluşlarına, tüm yaşadıklarını anlattığı ve sorular yönelttiği dilekçe ve mektuplar kaleme almaya başladı.

“Bir süre Türkiye’de kalıp dinleneceğim” diyor. 

“Başıma gelenlerin ardından, Rusya’daki birçok gazeteci ve basın kuruluşunun verdikleri tepkiler, beni yıllardır yaşadığım yerlerden soğuttu biraz açıkçası. Biraz kafamı toplamam lazım.”