Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, dün Katar'ın başkenti Doha'da düzenlenen Doha Forum'daki konuşmasında, Gazze'de insani ateşkes kararını uygulamaya gücünün olmaması nedeniyle BM Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) otoritesinin ve güvenilirliğinin zedelendiğini vurgulamıştı.

İsrail'in Gazze'ye dönük saldırılarına başından bu yana tepki gösteren ve bölgedeki yıkıma ve katliama karşı dünya kamuoyuna harekete geçme çağrısında bulunan Guterres'in, BMGK'nin Gazze'de yaşananlara karşı yetersiz kalmasına işaret etmesi dikkat çekti.

Daha önceki açıklamalarında, uluslararası kararlar ve iki taraf arasında varılan anlaşmalar doğrultusunda bağımsız bir Filistin devleti kurulmadan hiçbir çözümün mümkün olmadığını ifade eden Guterres, İsrail'le Hamas arasında varılan insani ara döneminde yaptığı konuşmada gerçek bir ateşkese ihtiyacın olduğunu belirtmişti.

Guterres'in Gazze'deki savaş sürecinde BM'nin alışılageldik "ABD güdümlü kurum" çizgisinin ötesinde bir tavır gösterdiği görülüyor.

Ateşkes çağrısının ardından İsrail hükümetiyle gerilim

Savaşın ardından yaptığı açıklamada, Hamas'ın İsrail'e saldırılarının Filistin halkının toplu olarak cezalandırılmasını haklı gösteremeyeceğini vurgulayan Guterres, her iki tarafa da ateşkes çağrısında bulunmuştu.

İsrail hükümeti, BM'nin ateşkes çağrılarını sert ifadelerle hedef almıştı. BM Genel Kurulu’nda alınan kararla Gazze için yapılan sürekli bir insani ateşkes çağrısı için “alçakça” ithamında bulunan İsrail Dışişleri Bakanı Eli Cohen, önceki günlerde yaptığı açıklamada, Guterres'in görev döneminin "dünya barışı için tehdit" olduğunu iddia etmiş ve ateşkes çağrısının Hamas'a destek anlamına geldiğini ileri sürmüştü.

100'ü aşkın BM personeli hayatını kaybetti

İsrail'in Gazze'ye dönük devam eden saldırılarında sivillerin yanı sıra BM de büyük kayıp verdi. Bölgede hayatını kaybeden BM personeli sayısındaki artış sürüyor.

Birleşmiş Milletler Yakın Doğu'daki Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı'nın (UNRWA) son açıklamasına göre, İsrail'in saldırıları sonucunda yaşamını yitiren BM personeli sayısı 130'a yükseldi.

Saldırılarda BM'ye ait bir çok okul da İsrail güçleri tarafından hedef alındı.

İnsani yardımların yetersizliğine dikkat çekti

Guterres, geçtiğimiz ay sonunda yaptığı açıklamada, “insani ara”ya rağmen Gazze'ye yapılan yardımların yetersiz kaldığını vurgulamıştı. Refah Sınır Kapısının insani yardımlar için tek başına yeterli kapasiteye sahip olmadığını belirten Guterres, Kerem Şalom dahil diğer geçişlerin de açılması çağrısında bulunmuştu.

Yetkisini ilk kez kullanarak BMGK'ye mektup gönderdi

Guterres, geçtiğimiz hafta, görev süresi boyunca BM Şartı’na bağlı yetkisini ilk kez kullanarak Gazze’deki insani felaketin önlenmesi için Güvenlik Konseyi’ne mektup göndermişti.

Guterres, mektupta, BM Şartı’ndaki 99. maddeye atıfta bulunarak "8 haftadan fazladır süren İsrail-Hamas düşmanlığının korkunç insani acılara” neden olduğunu belirtmişti.

Guterres, uluslararası toplumun Gazze'de şiddetin daha da artmasını önlemek ve krizin sonlanması için etkisini kullanma sorumluluğu olduğuna işaret ederek, “Güvenlik Konseyi üyelerini insani felaketin önlenmesi için baskı yapmaya çağırıyorum ve insani ateşkesin ilan edilmesi talebimi tekrarlıyorum. Bu çok acil" ifadelerini kullanmıştı.

'Gazze için tüm şartları zorladı, AKP'den daha fazla şey yaptı'

soL yazarı ve emekli diplomat Engin Solakoğlu, Guterres'in BMGK'ye ilişkin son açıklamalarını değerlendirdi.

Guterres'in savaş sürecinde "bir BM memuru"nun ötesinde bir tavır sergilediğine işaret eden Solakoğlu, Gazze için insani anlamda kurumun tüm yetki sınırlarını zorladığını kaydetti.

Guterres'in Gazze'ye insani yardım için BM'nin tüm kuruluşlarını harekete geçirdiğine dikkat çeken Solakoğlu, Guterres'le BMGK arasında oluşan açının, BMGK'nin ABD'nin de dahil olduğu 5 daimi üyeli yapısından kaynaklı olduğunu söyledi. 

BM Genel Sekreteri'nin Gazze konusunda ABD'yi karşısına almayı göze aldığını ifade eden Solakoğlu, Guterres'in Gazze için AKP'den daha fazla adım attığını da vurguladı.

BM Genel Sekreteri olarak görevinin ikinci döneminde olan Guterres'in görevi, 31 Aralık 2026 tarihinde sona erecek.

BMGK günümüzde ne kadar işlevli?

1. Dünya Savaşı'nın ardından kurulan Milletler Cemiyeti, çıkmasını engelleyemediği 2. Dünya Savaşı'nın hemen sonrasında dağılmıştı.

Milletler Cemiyeti'nin yerine 24 Ekim 1945'te kurulan BM; dünya barışını, güvenliğini korumak ve uluslararasında ekonomik, toplumsal ve kültürel bir iş birliği oluşturmak amacı güdüyordu.

BM'nin küresel güvenlik amacıyla kurulan bir alt kuruluşu olan BMGK'nin 5 daimi üyesi ABD, Çin, Fransa, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği olmuştu.

BMGK, kuruluş itibarıyla esasında Soğuk Savaş döneminde ABD ve Sovyetler Birliği'nin küresel güvenlik alanında karşılıklı denge sağladığı bir yapı olmuştu. Sovyetler Birliği'nin çözülmesinin ardından BMGK'nin bu denge işlevi de yitirilmiş oldu.

Filistin halkının haklı mücadelesine dünya kamuoyunun desteği artıyor

Gazze'deki savaşın başlamasından bu yana, dünyanın dört bir yanında birçok Filistin'e destek yürüyüşü düzenleniyor.

Söz konusu gösterilere ABD de birçok eyalette dahil oldu. ABD’nin başkenti Washington D.C.’de, geçtiğimiz ay ülke tarihinin en büyük “Filistin’e destek" gösterisi yapılmıştı.

Filistin halkının mücadelesine dünya genelinde artan destek, BM'nin Gazze için attığı adımlar arkasındaki bir güç olarak değerlendirilebilir.