AKP'li Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, resmi ziyaret kapsamında bugün Azerbaycan'ın başkenti Bakü'ye gitti.

Resmi törenle kendisini karşılayacak Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'le baş başa görüşecek olan Erdoğan, heyetler arası görüşmelere de katılacak. Erdoğan, ortak basın toplantısının ardından, Azerbaycan Savunma Bakanlığı Hava Komuta Merkezi'ne de ziyarette bulunacak.

Tahran-Bakü geriliminin tırmandığı dönemde ziyaret

Erdoğan'ın Bakü ziyaretinin, İran'la Azerbaycan arasındaki diplomatik gerilimin arttığı döneme denk gelmesi dikkat çekiyor.

İki ülke arasında son aylarda yaşanan diplomatik düzeyde gerilimin bir sıcak savaşa dönüşme ihtimali olduğuna dair endişeler dile getiriliyor. İran'ın Azerbaycan'la Ermenistan arasında çıkacak olası çatışmalara da askeri olarak müdahale etmesi olasılığı üzerinde duruluyor.

Azerbaycan, bu yılın başında Tahran'daki büyükelçiliğine dönük yapılan saldırının ardından büyükelçiliği kapatma kararı almıştı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 1 kişinin öldüğü, 2 kişinin yaralandığı olay nedeniyle doğrudan İran'ı suçlamıştı.

Bakü, bundan çok kısa bir süre sonra İsrail'de büyükelçilik açmıştı. İsrail Dışişleri Bakanı Eli Cohen, açılışın ardından yaptığı açıklamada, Azerbaycan Dışişleri Bakanı'yla "İran'a karşı birleşik cephe açma" konusunda mutabık kaldıklarını ifade etmişti. 

Bakü yönetimi, Nisan ayı başında da "provokatif eylemlerde bulunma" gerekçesiyle dört İranlı diplomatı sınır dışı etmiş ve İran'ı "yerel casus kullanmakla" suçlamıştı.

Yine Nisan ayında, İsrail Dışişleri Bakanı Cohen, Türkmenistan ziyareti öncesinde Azerbaycan'a giderek, İsrail'in ülkedeki ilk büyükelçiliğini açmıştı. Büyükelçilik, İran sınırına 20 kilometre mesafede bulunuyor.

Sınırda anlaşmazlık

Bakü'yle Tahran arasındaki gerilim, 2020 yılında Azerbaycan'la Ermenistan arasında yaşanan Karabağ Savaşı'yla birlikte başlamıştı. Azerbaycan'ın Ermenistan'ın kontrol ettiği bölgeleri ele geçirmesinin ardından, İran'dan "sınırların değişmesine izin verilemeyeceğine” dair Azerbaycan'a dönük sert dille uyarılar yapıldı.

O dönemden bu yana yapılan barış anlaşmaları ve ilişkilerin normalleşmesi girişimlerine karşın iki ülke arasındaki gerilim tırmanmaya devam ediyor.

İran, geçtiğimiz Ekim ayında, Azerbaycan sınırında Aras Nehri'nde köprü inşasını da içeren büyük bir askeri tatbikat düzenlemişti. Tahran aynı ay içerisinde Ermenistan'ın Sünik bölgesindeki Kapan kentinde başkonsolosluk açmıştı. Bu hamle, İran'ın Türkiye'yle Azerbaycan arasında nakliyat yolu işlevi görecek Zengezur Koridoru'na dair bir tavır olarak yorumlandı.

İran, 9 Nisan'da da Ermenistan Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri'ni ağırlarken, Güney Kafkasya'da "herhangi bir coğrafi değişikliğe karşı çıkılacağına" dair uyarısını yineledi.

Sıcak savaş ihtimali

Tahran'la Bakü arasında yaşanan son gerginliklerin sıcak savaşa dönüşme ihtimali olduğuna dair değerlendirmeler de artmış durumda.

İran'ın kuzey sınırında güç dengesinin değişmesinden büyük hoşnutsuzluk duyduğuna dikkat çekilirken, Azerbaycan'a dönük askeri müdahalenin olasılık dışı olmadığı ifade ediliyor.

İran, Türkiye'den Türkmenistan'a ulaşım sağlanması amacıyla yapılması planlanan Zengezur Koridoru'na dair hoşnutsuzluğunu da gizlemiyor.

Bununla birlikte, İranlı yöneticiler, Aliyev'in ülkesini İran'a karşı kullanmak üzere İsrail'e açmasına izin verdiğini vurguluyor.

Diğer yandan, İran medyasında, Tahran'ın Azerbaycan'la olası askeri çatışmaya girmesi durumunda Yerevan'a askeri yardım da sağlamayı düşündüğüne dair haberler yer alıyor.

Azerbaycan ise, son dönemde İsrail ve Türkiye'den askeri donanım alımlarını artırdı.

Erdoğan için 'birlikte görünme fırsatı'

Erdoğan'ın bu gerilim döneminde yaptığı ziyaret, kendisinin Azerbaycan'la ilişkileri daha da geliştirme fırsatı olarak değerlendiriliyor.

Rusya'nın, Şubat 2022'de Ukrayna'ya dönük başlattığı savaşın ardından, bu bölgedeki etkisi azalırken, Türkiye Azerbaycan'daki etkisini önemli ölçüde artırdı.

Türkiye ve İran, karşılıklı dengeli ilişkilerin bozulmaması taraftarı olsa da, Güney Kafkasya'da başlayacak herhangi bir çatışma, iki ülke arasında gerilimin artmasına neden olabilir.