Çok üzücü günlerden geçiyoruz. Olağanüstü şiddetli bir doğal felaket, kapitalist piyasa ekonomisi yüzünden korkunç bir trajediye dönüşmüş durumda. Denetimsizliğin egemen olduğu ranta dayalı inşaat ekonomisinin başıboş bırakıldığında neler yaşanabileceğini görüyoruz. En güvenli olması gereken kamu binalarının hastanelerinin ilk elden çöktüğü, devlete emanet edilen canların kaybedildiğini okuyoruz. En çok reklamı yapılan lüks sitelerin en önce çöktüğü, olağanüstü kârlara çürük yapıların insanlara güvenli olarak satıldığı bir tablodan bahsediyoruz.

Yıkımın ardından enkaz altından canlı kurtuluş örnekleri görülse de artık korkunç gerçek yavaş yavaş yüzünü gösteriyor. Kâr ve rant amaçlı bir ekonomik sistem üzerine kurulu iktidar enkaz altından artık yurttaş kurtarmakla uğraşmayacak, yıkımın ortaya çıkardığı tabloya kendi çıkarına uygun şekilde müdahale edecek. Bu da yıkılan sokakların, mahallelerin, ilçelerin ve kentlerin sosyolojik, kültürel ve tarihi birikimine bakılmaksızın yıkılması, düzlenmesi, yeniden yapılmasını kapsıyor. Kentlerin piyasa için değil halkın çıkarlarına olacak şekilde güvenli ve yaşanabilir şekilde planlanması çalışmalarını konunun uzmanı onurlu, namuslu, liyakatli şehir ve bölge plancılarına, mimarlara ve inşaat mühendislerine bırakalım.

Acil barınma ihtiyacı için geçici konutlar

Burada değinmeye çalışacağımız konu kalıcı konutların depremzedelere sağlanmasından önceki aşamada yurttaşlara insan onuruna yakışır, sağlıklı, güvenilir ve sürdürülebilir geçici konutların sağlanması. Bu sektörün adı sanayii dilinde prefabrik sektörü olarak geçiyor. "Prefabrik" önceden üretilmiş anlamına geliyor. İlgili şartnameye göre fabrikada büyük oranda üretilmiş yaşam üniteleri sahaya gönderiliyor. İşin cinsine göre prefabrik yaşam üniteleri ya kurulum yapılacak şantiyede temel bir montaj ile yapılabilecek şekilde demonte vaziyette gönderiliyor ya da tamamen kurulu şekilde. Uluslararası nakliye ve lojistik standartlarına esas olarak nakliye için kullanılan ve yine sanayii dilinde fit cinsinden uzunluklarına göre 20'lik ve 40'lık olarak sınıflandırılan taşıma konteynerleri de yaşam ünitesine çevrilerek kullanılabiliyor. Oldukça sağlam üretilen bu üniteler prefabrik fabrikalarında kolaylıkla yaşam ünitelerine çevrilebiliyor.

Öncelikle planlama ve devletleştirme gerekli

Prefabrik yaşam üniteleri veya konteynerler sevk edildikleri yerlerde asgari bir altyapıya ihtiyaç duyuyor. İşte burada merkezi planlama devreye giriyor. Ünitelere sağlanacak ısınma-iklimlendirme, soğuk su, kurulacak sıcak su ısıtma tertibatı, pis su gider hattı, foseptik çukurları, enerji kaynağı ve bu kaynaktan alınarak hanelere dağıtılacak olan elektrik tesisatı ilk elden çözülmesi gereken konular. Bunlar yapılmaksızın sahaya gelişigüzel yığılan konteynerler çok kısa sürede sorunlu hale gelecek, içinde yaşayan kişiler açısından büyük sağlık sorunları yaşatabilecek yerler haline gelecektir. Enerji tedarik sorunu düşünülmeksizin yapılan kısa erimli çözümler büyük yangınlara sebep olabilecek, engellenebilecek can kayıplarına yol açabilecektir.

Dolayısıyla bugün ülkede bulunan çok sayıda büyük prefabrik yapı üreticisi firmanın krize müdahalesi bütünlüklü olmak durumundadır. Covid-19 pandemi gündeminde ülkemizdeki öne gelen prefabrik üreticileri doğrudan Cumhurbaşkanlığının koordinasyonunda 14 gün içinde tartışmalı bir hamleyle Atatürk Havalimanına sahra hastanesi kurmuştu. Ancak bugün gündemimizde olan sorun çok daha trajik boyutlarda, on binlerce yurttaşa derhal geçici konut sağlanması gerekiyor. Burada acilen merkezi iktidarın depremzedelerin orta vadeye kadar oturabilecekleri geçici konut mahalleleri için altyapı oluşturması gerekiyor. Mahallelerin içme, kullanma suyu, elektrik, iletişim gibi ihtiyaçlarının sürdürülebilir şekilde çözüldüğü konteyner mahallelerinden bahsediyoruz.

Yıkımdan en çok etkilenen kentlerde bu şekilde mahalleler ancak bütünlüklü merkezi bir planlama dahilinde gerçekleştirilebilir. Bunun da ötesinde prefabrik konut üreticisi firmalara doğrudan devlet eliyle el konup ellerindeki her türlü acil olmayan projenin önüne bu faaliyet projelendirilerek konmalıdır. Sektörün hammadde çelik sac, duvar yapımında kullanılan panel sandviç, PVC kapı-pencere, mefruşat, elektrik ve su şebeke altyapısı hammadde ihtiyaçları sektörel olarak öncelikli şekilde karşılanmalıdır. Farklı fabrikaların ortaklaşa imalatını koordine edecek yapılar hızla kurularak bütünlüklü çalışmayla ihtiyaç duyulan üniteler hızla bölgeye sevk edilmelidir. Öte yandan bu ünitelerin sahada kurulumunu yapacak uzman personeline devlet eliyle her türlü olanak sağlanmalı, bölgede sağlıklı ve sürdürülebilir bir şekilde çalışma döngüsünün sağlanması gerekmektedir.