Antalya’nın Kemer ilçesindeki İdyros antik kentinin kalıntılarının bulunduğu turizme tahsisli orman arazisi 2023’te Özak GYO’ya devredilerek tahsis süresi 2068 yılına kadar uzatıldı. Burada 900 yataklı bir otel inşa etmek isteyen Özak GYO şirketi, geçmişte Fransız Tatil Köyü olarak anılan tesise ait binaları yıkarak yeni projenin hazırlıklarına başladı. Ancak bir bölümü 1. ve 3. derece arkeolojik sit alanı olarak ayrılan arazide yürütülen sondaj kazılarında yeni buluntular ortaya çıktı. Tahsisli araziyi de kapsayan antik kentin tümüyle açığa çıkmadığı ve sınırlarının tam olarak belirlenmediğini öne süren vatandaşlar, iki ayrı bakanlığa karşı dava açtı. Açılan davalarla ilgili Mahkeme tarafından atanan uzman bilirkişi heyetinin 26 Haziran Cuma günü proje alanında inceleme yapacağı belirtilirken, mahkeme keşfine iki gün kala antik kentin bulunduğu araziye iş makinelerinin girmesi tepki çekti. Turizm bölgesi olan Kemer’de inşaat yasağı dönemi olmasına karşın keşif öncesinde iş makinesiyle çalışma yapılması alandaki kültürel mirasla ilgili endişe yaratırken, tahsisli arazinin etrafının ise tel örgüyle çevrildiği görülüyor.

Antalya’nın önemli turizm merkezlerinden biri olan Kemer ilçesindeki ünlü Ayışığı koyunun bitişiğindeki orman arazisi 2068 yılına kadar Özak GYO’ya devredildi. Daha önce burada bulunan Club Med tesisleri ise yıkıldı. Şirket, burada 900 yatak kapasiteli 5 yıldızlı bir otel inşa etmek istiyor. Toplam 293 bin 500 m2’lik büyüklüğe sahip olan turizme tahsisli 1086 nolu orman parseli, aynı zamanda Beydağları Sahil Milli Parkı içerisinde bulunuyor.

Arazide müze tarafından 190'ın üzerinde sondaj kazısı yapıldı

Tahsis dönemi ÇED yönetmeliğinden önceye dayandığı için ÇED mevzuatından da muaf tutulmak istenen otel projesinin uygulanmak istendiği orman arazisinin bir kısmında daha önce ortaya çıkan kalıntılardan dolayı tescil edilmiş arkeolojik sit alanları bulunuyor. Alandaki yapıların yıkımı ve şantiye amaçlı geçici yapıların konulabilmesi için Antalya Müzesi denetiminde sondaj kazıları yapıldı. Edinilen bilgilere göre, şantiye alanında 190’ın üzerinde arkeolojik sondaj çukuru açıldı.

Sondaj kazılarında bulunan kalıntılar korumaya alındı

Bu sondaj alanlarının bir kısmında çeşitli mimari yapı kalıntıları, duvarlar ve seramik parçaları ortaya çıkarıldığı öğrenildi. Daha önce ortaya çıkarılan hamam kompleksinin doğusunda yoğunlaşan ve 2863 sayılı kanun kapsamında olduğu değerlendirilen bulguların, bir kısmının İdyros kazı evinde muhafaza edildiği, bir kısmının ise Antalya Müzesinde korumaya alındığı da edinilen bilgiler arasında. Geçmişte arazideki yapılaşma ve yol çalışmalarının kalıntıları kesintiye uğratarak bütüncül değerlendirme yapmayı da güçleştirdiği belirtiliyor.

Arkeologlar Derneği hazırladığı raporda uyarmıştı

Arkeologlar Derneği, otel inşaatının bulunduğu bölgede yapılan incelemenin ardından Kasım 2025’de hazırladığı raporda, İdyros antik kentinin bütüncül bir yaklaşımla korunması gerektiğine işaret ederek, “Idyros Antik Kenti hinterlandı hakkında yapılması gereken: 1969 yılından kalma turizm tahsisi kiralama sözleşmesini yenileyerek ‘Koruma Amaçlı İmar Planı’ hazırlamak değil ‘Koruma Amaçlı Kazı ve Bilimsel Araştırmalar’ yapmak ve bunu yapmak için gerekli çalışmaları ivedilikle başlatmak olmalıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ivedilikle Idyros Antik Kenti’nin yer aldığı 293 bin 5 bin m2'lik sit ve orman arazisinin bütüncül bir yaklaşımla sit statüsünü 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescilini gerçekleştirip bu alanı kamunun çıkarları doğrultusunda koruma altına alması zorunludur” ifadelerine yer vermişti.

Kemer ve Antalya'nın tarihi, otel şantiyesinin altında

Alanda yürütülen sondaj kazılarında ortaya çıkarılan buluntuların yoğunlaştığı bölgenin hamam kompleksi olduğu düşünülen yapı ile İdyros antik kentinde bulunan Roma dönemine ait tarihi köprü kalıntısının olduğu bölge olduğu belirtiliyor. Ortaya çıkan buluntular, Kemer ve Antalya’nın tarihi açısından yeni ve önemli bulguları barındıran İdyros antik kentinin bütünüyle ele alınmasını zorunlu kılarken, öte yandan otel inşaatının bulunduğu alanda iş makinelerinin çalışması, kültürel miras alanının geleceğiyle ilgili endişeleri de artırdı.

‘Yargı süreci sonlanana kadar çalışmalar durmalı'

Davacılar, 26 Haziran Cuma günü yapılacak olan bilirkişi keşfi öncesinde, inşaat yasağına rağmen alana iş makinesi sokularak çalışma yapılmasının amacının açıklanmasını istiyor. Konuyla ilgili suç duyurusunda bulunacaklarını da belirten davacı vatandaşlar, alandaki çalışmanın yargı süreci tamamlanana kadar durdurulmasını talep ediyor.

Kurumların ‘yok’ dediği arkeolojik mirası halk buluyor

Öte yandan otel için tahsis edilen arazinin yüksek kesimlerinde arkeolojik kalıntılar tespit eden vatandaşlar, bu kalıntıları görüntüleyerek kayıt altına aldılar. Mimari yapı kalıntıları, duvar ve sarnıçlar ile seramik kalıntılarının tespit edildiği alan, Çalıştepe olarak bilinen bölgede yer alıyor. İlgili kurumların, mevcuttaki tescilli alanlar dışında bölgede kültürel mirasa ilişkin bulguların olmadığı yönündeki resmi yazışmalarına karşın davacıların alanda tespit ettiği kalıntılar bilimsel incelemeyi sonrasındaki olası tescil işlemlerini gerekli kılıyor.

Türkiye'nin koruma hukuku sınavı: Önce Phaselis, şimdi İdyros

Türk turizminin en önemli cazibelerinden biri olan arkeolojik ve kültürel mirasın, Kemer İdyros antik kenti örneğinde koruma ile kullanma dengesi arasında sıkışıp kaldığına işaret ediyor. 2014 yılında Phaselis antik kentinde RİXOS grubu tarafından 5 yıldızlı bir otel otel inşa edilmek istenmesi sırasında da benzer bir ikilem yaşanmıştı. Koruma Kurulu ve ilgili kurumların verdiği görüşlerle otel projesinin önü açılmış, konuya müdahil olarak yargıya taşıyan meslek odaları ve vatandaşların hukuk mücadelesi sonucu otel projesi iptal edilmişti.

İdyros’ta da benzer bir süreç yaşanıyor.

Halkın iki ayrı bakanlığa karşı yürüttüğü koruma mücadelesi

Koruma Bölge Kurulu’nun kararlarından kaynaklı olarak Kültür ve Turizm Bakanlığı, alanın koruma amaçlı imar planını hazırlayan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bir kez daha vatandaşların açtığı davalarla karşı karşıya. İki bakanlığın almış olduğu kararlara karşı açılan davalarda bilirkişi heyetinin proje alanında yapacağı keşiften iki gün önce proje antik kenti de kapsayan proje alanında iş makinelerinin çalışması, kültürel miras yönetimi ve koruma hukuku konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıyor.

İdyros'ta otel inşaatı şantiyesi değil, bilim üssü kurulmalı

Uzmanlara göre sınırları henüz ortaya çıkarılmamış olan ve çok büyük bir kısmı toprak altında olduğu düşünülen İdyros antik kentinde yapılması gerekenler şöyle sıralanıyor: Ağır iş makineleri acilen alan dışına çıkarılmalı, inşaat faaliyetleri ve altyapı çalışmaları tümüyle durdurulmalı ve alanda yapılacak bütüncül bilimsel değerlendirmeler sonuçlanıncaya kadar fiziki müdahalelere son verilmeli.