Çevirmenin notu: Ceyda Karan’ın BirGün’de yayınlanan 31 Ocak 2022 tarihli köşe yazısında1 alıntıladığı, dönemin İngiltere Başbakanı Tony Blair ve ABD Başkanı George Walker Bush’un Irak İşgali öncesindeki planlarını ortaya koyan notu okuyucularımızla paylaşıyoruz.

Middle East Eye internet sitesindehttps://www.middleeasteye.net/news/iraq-war-full-secret-memo-how-bush-b… 13 Ocak 2022 tarihinde yayınlanan bu tarihi belgede, ABD önderliğinde 13 Mart 2003 gerçekleştirilecek olan Irak İşgali’nin aslında bir yıl önceden planlandığı ve hepimizin tanık olduğu politikaların oluşturulması gözler önüne serilmekte.  Çeviri içerisinde “başkan” (İng.: president) sıfatı George W. Bush’u , “başbakan” sıfatı ise (İng.: prime minister) ise Tony Blair'ı nitelemektedir.

Ceyda Karan ilgili yazısında “2002 yılında ABD ve Britanya'nın Irak işgaline giden süreçte uluslararası planda yasallık yokluğu, Saddam'ın olmayan kitle imha silahları, yine hiç olmayan el Kaide bağlantısı, mantar bulutları yalanları ifşa olalı çok zaman geçti. Fakat linkteki bilgi notu çok daha öncesine, aslında hepsinin nasıl planlandığını ortaya koyuyor. Bilgi notunun içeriği kısmen Britanya'daki Irak soruşturması sırasında 2010'larda sızmıştı. Fakat tamamı ilk kez Middle East Eye'da yayınlandı. İşlevi kalmamış gibi görünse de yöntemlerin hiç değişmediğinden hareketle yaklaşılmalı.” diye belirterek, yazısını şu şekilde bitiriyor: “Not, bir yıl önceden dünyayı savaş ve işgal planına ikna etme komplosunun nasıl yapıldığını gösteriyor. Günümüz Ukrayna’sına kolaylıkla uyarlanabilir. Elbette Rusya Irak değil. Bu 'enformasyon savaşını' hakikate dökemezlerse 'kararlılık sergiledik, Ukrayna'yı işgal edemediler' de diyebilirler. Ne de olsa insanlar yalanlara doymuyor. Komploculara yapıp ettiklerinin hiçbir bedeli de yok. Tony Blair örneğindeki gibi sonunda 'şövalye' de olabiliyorlar, ama hiç rezil olmuyorlar.”

***

Middle East Eye editörlerinin notu: Nisan 2002’de, İngiltere başbakanı Tony Blair, ABD Başkanı George W. Bush’u Crawford, Teksas’ta bulunan çiftliğinde ziyaret etmişti.

Uzun zamandır bu hafta sonu toplantısı, ABD önderliğinde Mart 2003’te gerçekleşen Irak İşgali’nin kilit anlarından biri olarak işaret edilmektedir, lakin ikili arasındaki görüşmelerin detayları spekülasyon olarak kalmıştı.

Middle East Eye, Blair’ın dış politika baş danışmanı ve Crawford’taki görüşme sırasında eşlik eden David Manning tarafından yazılan toplantı hakkındaki bilgi notuna ulaşmış bulunuyor.

Bu not, dış işleri bakanı Jack Straw’ın özel sekreteri Simon McDonald’a gönderilmiş ve diğer beş üst düzey Britanyalı yetkiliyle paylaşılmıştı: bu kişiler Blair’ın kurmay başkanı Jonathan Powell, savunma kurmayı Mike Boyce, savunma bakanı Geoff Hoon’un baş danışmanı Peter Watkins, İngiltere’nin ABD büyükelçisi Christopher Meyer ve Dışişler ve Milletler Topluluğu Ofisi daimî sekreteri Michael Jay’dir.

Aşağıda yayınlanan bu bilgi notunun metni ilk kez yayınlanmaktadır.

***

Konu: Başbakan’ın [Tony Blair] 5-7 Nisan 2002’deki Birleşik Devletler ziyareti

Gönderim Tarihi: 8 Nisan 2002

Gönderici: David Manning

Alıcı: Simon McDonald

Bilgilendirilenler: Jonathan Powell, Sir Mike Boyce, Peter Watkins, Christopher Meyer, Sir Michael Jay

Başbakan [Tony Blair] ve Bayan Blair 5-7 Nisan [2002] arasında Başkan ve Bayan Bush’un Crawford, Teksas’ta misafirleriydi.

[Blair-Bush] Görüşmelerinin çoğu yüz yüzeydi. Ancak, Jonathan Powell ve ben 6 Nisan Cumartesi sabahı başkan ve başbakanın Crawford çiftliğinde gerçekleşen gayri resmi sohbetine katıldık.

Condi Rice [Bush’un ulusal güvenlik danışmanı] ve Andy Card [Bush’un kurmay başkanı] Bush’a eşlik ettiler.

Tartışılan konular arasından, Irak ve diğer meseleler ayrı ayrı ele alındı.

Bu mektup son derece hassas içeriktedir ve başbakan çok sıkı şekilde saklanması, sadece gerçekten bilmesi gereken kişilere gösterilmesi ve başka kopyalarının oluşturulmaması talimatını vermiştir.

Bush, önceki akşam yemeğinde kendisinin ve başbakanın kendi aralarında Irak hakkında görüştüklerini ifade etti.

An itibariyle Centcom’un2 böyle bir savaş planı yok. Şimdiye kadar ileriye doğru yapılan akıl yürütmeler geniş ve merkezi düzeydeydi, buna rağmen ayrıntılı askeri planlamayı oluşturmak için yakın zamanda büyük gizlilik koşulları etrafında çok küçük bir Centcom hücresi kurulmuştur.

Condi Rice, Centcom’un yüzde 99’unun bundan habersiz olduğunu ifade etti.

Daha fazla ilerleme kaydedildiği vakit, Bush, İngiltere ve ABD’den planlamacıların seçenekleri incelemek için bir araya gelmelerini kabul etmeye hazır olacaktır. Sorunları birlikte çözmemizi istemekte. Nasıl bir plan ortaya çıkarsa çıksın zaferi sağlamalıyız. Başarısız olmayı göze alamayız.

Ama Saddam ile mücadelenin bölgesel istikrarı düşürmek yerine güçlendirmesi çok elzem olacaktır. Bu sebeple [Bush], Türklere Irak’ın parçalanmayacağı ve bir Kürt devletinin oluşması gibi bir sorunun olmayacağı konusunda güvence vermiş bulunmaktadır.

Lakin gene de bir dizi tahmini imkânsız şey de bulunmaktadır.

Saddam’ı devirdiğimiz takdirde, Saddam’ın yerini kimin alacağını bilmiyordu.

Ama bunu pek umursamadı. [Saddam’ın yerine geçecek] herhangi birinin bir ilerleme olacağı varsayımı üzerine çalışıyordu.

Yine de Bush, tüm bunların halkla ilişkiler görünüşünde büyük bir özenle yürütülmesi gerektiğini kabul etti.

Birleşmiş Milletler [BM] müfettişleri nezdinde Saddam’ı merkeze koymamız gerektiğini kabul etti, [Saddam’a] kitle imha silahları [KİS] geliştirmediği yönündeki iddiasını kanıtlaması gerektiğini söylemeliyiz. Bu ki ancak BM müfettişlerinin Irak içerisinde herhangi bir yere, herhangi bir zamanda girebilecekleri konusunda izin verildiğinde gerçekleşebilir.

Bush, Saddam’ın teftiş ekibi üyelerinin milliyetleri veya birleşimi hakkında söz hakkına sahip olmayacağını da ekledi.

Saddam’a karşı her eylemin zamanlamasının da çok önemli olacağını ifade etti. Sonbaharda gerçekleşecek ABD Kongre seçimlerinden önce herhangi bir operasyon başlatmak istemeyecektir. Aksi takdirde, seçimlerde kendi yararına savaş çığırtkanlığı yapmakla itham edilecektir.

Aslına bakılırsa bu durum kasım başı ile şubat sonu arasında bir fırsat penceresi olduğu anlamına geliyor.

‘Bu yıl içerisinde gerçekleştirmemeye karar vermiş olmamıza rağmen.’

Başbakan, Irak’ta rejim değişikliği olması halinde dünyanın daha iyi bir yer halice geleceği konusunda kimsenin şüphesi olmadığını söyledi. Ancak müfettişler denetimlerini gerçekleştirirken, işlerini yapmalarını izin verilmesi için Saddam’a ültimatomu nasıl vereceğimizi dikkatlice düşünmemiz gerekecektir.

Saddam, çok büyük ihtimalle müfettişlere engellemeye ve zaman kazanmaya çalışacaktır. Bundan dolayı, istedikleri zaman, istedikleri yeri veyahut tesisi ziyaret etmekte özgür olmaları hususunda ısrar etmemiz çok önemli olacaktır.

Başbakan, Saddam’ın KİS programının tehlikeleri ve [Saddam’ın] korkunç insan hakları sicilini vurgulayacak halkla ilişkiler stratejine ihtiyacımız olduğunu söyledi. Bush da şiddetle kabul etti.

Başbakan bu yaklaşımın Avrupa kamuoyunu idare etmekte ve başkanın uluslararası bir koalisyon kurarken yardımcı olacağını belirtti.

Başbakan, Avrupalı partnerlere Saddam’a iş birliği yapma fırsatı verildiğini vurgulayacaktı.

Beklediği üzere, Saddam bunu başaramazsa, Avrupalılar KİS programıyla bizleri tehdit eden şeytani bir rejimle başa çıkmak için harekete geçmemiz gerektiği yönündeki fikre direnmekte çok daha zorlanacaklardır.

Tabii neden şimdi harekete geçmeye karar verdiğimiz, ne değiştiği sorusuyla karşı karşıya kalacağız.

Cevap ileriyi düşünmemiz gerektiği olacak, bu 11 Eylül’ün derslerinden birisi: zamanında harekete geçmemek tehlikelerin yalnızca artacağı ve daha sonrasında bizi çok daha külfetli adımlar atmaya zorlayabileceği anlamına gelmektedir.

Başkan, Bay Blair’ın argüman yapısını kabul etti.

Bunu açıkça söylemese de Bush’un görüşü de aynıydı, eğer Irak’ta Saddam yerine ılımlı laik rejim getirilebilirse, bunun bölgede özellikle Suudi Arabistan ve Irak üzerinden olumlu bir etkisi olacaktır.

Manning'in Yorumu:

Başbakan daha sonra benimle yaptığı özel görüşmede, BM müfettişleri konusunu Bush ile tekrar konuştuğunu ifade etti. Bush, Saddam’ın onların [BM müfettişlerinin] girip, kendi işlerini yapmalarını izin verme olasılığı olduğunu kabul etmiş. Eğer bu gerçekleşirse, yaklaşımımızı da buna bağlı olarak ayarlamak zorunda kalacağız.

Bu esnada Saddam üzerindeki baskıyı arttırmak ve müfettişleri kabul etmezse de içeri girip onunla anlaşma yapma hakkını saklı tuttuğumuzu açıkça belirtmemizde fayda olacaktır.

Başbakan bana ayrıca belirtti ki Bush, Irak politikası için geniş çaplı bir koalisyon kurmak istediği alenen belirttiği söyledi. Görünüşe göre Amerikan sağının BM müfettişleriyle uğraşmaya gerek olmadığı ve bunun hiçbir anlamının da olmadığı savunusuna ikna olmadığını gösteriyor.

Baba George Bush, bu noktada etkili olmuş olabilir. Bush, ayrıca Başbakan’a, ABD’nin “sağcı korkaklar” ne derse desin Irak ile başa çıkmak için bir koalisyon kurması gerektiğini ekledi.

Bu görüşmelerde açıktır ki askeri planlamada henüz çok ileriye gidilmemiştir. Ancak daha fazla ilerleme kaydedildiği vakit, Bush bizim planlamacılarımızın seçeneklerini Centcom ile tartışmasına izin vermeye hazır olacaktır. Ayrıca muhtemel bir kampanya için Kasım-Şubat dönemi geçici olarak ayrılmış olsa dahi Bush’un bu yılın sonunda askeri harekatın mümkün olup olmayacağına karar vermediği de açık olarak görülüyor.