Dün 20 askerin yaşamını yitirdiği kaza kırım haberiyle gündeme düşen askeri kargo uçağı hakkında tartışmalar sürüyor.

Peki, uçağın teknik özellikleri, kullanım alanı ve kaza-kırıma dair olası senaryolar neler?

Teknik özellikler

Lockheed C-130 Hercules kargo uçağı Amerikan Lockheed Martin tarafından üretilen dört adet turbo jet motorlu askeri uçaktır. Bu tür pervaneli motorlar düşük hızlarda yüksek verim sağladığı için böylesi uçaklarda tercih ediliyor. C-130 bu özelliği sayesinde yeterince uzun olmayan, zemini bozuk pistlere kolaylıkla iniş kalkış yapabiliyor. Uçağın yaklaşık 19 ton yük taşıma kabiliyeti var. Bu da yaklaşık 92 sivil yolcu veya 64 paraşütçü komando veya 2-3 zırhlı personel taşıyıcıya karşılık geliyor.

Askeri harekât kabiliyeti

C-130, farklı kombinasyonlarda kullanıma uygun gövdesi sayesinde çok farklı görevlerde kullanılabiliyor. Askeri personel ve her türlü askeri araç taşınmasının dışında, arama-kurtarma, hava indirme görevleri, yangın söndürme, sahil güvenlik ve yakın ateş desteği gibi farklı görevler yapabiliyor. Dolayısıyla ağırlıklı olarak kargo uçağı olsa da aslında geniş kapsamlı bir görev yelpazesine sahip bir askeri uçaktan bahsediyoruz.

Geçmiş kırımlar 

İlk olarak 1956 yılında envantere alınan uçak sayısız güncelleme geçirdi. Uçak güvenilir yapısından dolayı ABD Silahlı Kuvvetleri dışında 60’dan fazla ülke hava kuvvetlerinde görev yapıyor. Bugün ABD Hava Kuvvetleri'nde Boeing C-17 Globemaster tipi kargo uçakları yeni nesil kargo uçakları olarak görev yapsa da C-130 aktif olarak kullanılmaya devam ediyor.

Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde 19 adet bulunan C-130 görece düşük kaza-kırım oranına sahip. Uçağı en yoğun şekilde kullanmış olan ABD ve Birleşik Krallık Hava Kuvvetleri tarafından tutulan istatistiklerde 1967-2005 arasında her 250 bin uçuş saatinde 1 adet kayıp oran mevcut. Toplamda yüzde 5 kaza kırım oranı, ticari hava yolları kaza kırım oranı %1-2 olan orana göre yüksek olsa da savaş uçaklarındaki yüzde 20 oranının oldukça altında.

Türk Hava Kuvvetleri'ne bağlı C-130’lara ait bi önceki kaza kırım 19 Ekim 1968 tarihinde Manisa’da yaşanmış, dağa çarpan uçakta 7 askeri personel hayatını kaybetmişti.

Olası kaza senaryoları

Olayın yaşandığı Gürcistan-Azeri sınırındaki bölge, 25 Aralık 2024 tarihinde Rus savunma sistemleri tarafından düşürülen Azerbaycan Havayolları'na ait 8243 sefer sayılı uçağın düşürüldüğü bölgeye yakın olduğu için kimi söylentiler şimdiden yayılmaya başladı. C-130 uçağının Vietnam Savaşı sırasında yaşadığı kırımlar dışarıda bırakıldığında çoğunlukla uçağın motor arızası, zorunlu iniş dışında nadiren havada çarpışmayla kırıma uğradığı görülüyor.

Uçağın düşüşüne dair kesin bilgiler kırıma uğrayan uçakta yapılacak teknik incelemeler sonrasında ortaya çıkacağı için bu aşamada spekülasyon yapmak doğru değil. Ancak uçağın düşme videosundan da görüldüğü şekilde uçağın gövdesinin bilinmeyen bir sebepten dolayı iki parçaya ayrıldığı anlaşılıyor. İç patlama, kopan bir motor parçasının verdiği zarar veya bir dış etken (hava savunma sistemi, füze vb.) etkisiyle parçalanma olasılıkları kuvvetle muhtemel görünüyor.

CASA'lar düşerken: 17 Mayıs 2001

Yaşanan uçak kazası hemen akıllara 19 Ocak, 16 Mayıs ve 18 Mayıs 2001 tarihlerinde düşen 3 ayrı CN-235 Casa askeri kargo uçağını getirdi.

En çok can kaybının olduğu 16 Mayıs tarihli kazada 34 özel harekat askeri hayatını kaybetmişti. 

İspanyol-Endonezya ortak yapımı olan ve TAİ lisansıyla üretilen uçağın en çok kullanıcısı olan Türk Hava Kuvvetleri bünyesinde 59 uçak yer alıyor. Bu uçağın satın alımından, tedarik ve ihale süreçlerine kadar içkin olan yolsuzluklar, teknik yeterliliklerinin gözardı edilmesi gibi konular o dönem basında yer alsa da yapılan örgütlü yolsuzluklara karşı adım atılmadığını da hatırlatmış olalım.