Hayat pahalılığı, faturalardaki artışlar, gıdadaki fahiş zamlar… Her biri emekçilerin üstünde kılıç gibi sallanıyor. Geçtiğimiz ay asgari ücrete yapılan ve Erdoğan tarafından ‘devrim’ diye pazarlanan zam, Şubat ortasına geldiğimizde büyük oranda erimiş vaziyette. Alım gücü her gün daha da geriliyor. Emekçilerin sofrasındaki en büyük konuysa ekonomik krizin yarattığı yoksulluk…

Ülke tarihinin en sarsıcı krizlerden birinin faturasıysa yine emekçilere kesiliyor. Hayat pahalılığının gölgesinde yaşam kavgası veren emekçilerle yaşamlarını, çalışma koşullarını, ekonomik krizin yansımalarını konuşmaya devam ediyoruz.

Baran 23 yaşında genç bir işçi. İstanbul’un Üsküdar ilçesinde büyük bir giyim markasının şubesinde kasiyer olarak çalışıyor. Dört çocuklu bir ailenin en büyük oğlu. Babası Bostancı Organize Sanayi Bölgesi’nde kendini bildiğinden beri tamirci olarak çalışıyor.

Annesi ise varlıklı bir ailenin yanında temizlikçi olarak çalışırken geçirdiği iş kazasından dolayı uzun yıllardır çalışamıyor.

Kardeşleri okul çağında olan Baran çalışmazsa ailesinin geçinemeyeceğini anlayınca geçtiğimiz yıl üniversite okumayı bırakıp kasiyerliğe başlıyor. “Mağazacılıkta normal çalışma diye bir şey zaten yok. Ya mağaza müdürlerinin istediği tempoda çalışıyorsunuz ya da bir şekilde sizi dışlayarak işten ayrılmanıza sebep oluyorlar. Çok arkadaşım ağlayarak bıraktı işi. Ben de çok düşündüm ama okulu bile bırakmak zorunda kalmışım, işi nasıl bırakayım. O yüzden sıkıyoruz dişimizi.” diyerek anlatıyor çalışma şartlarını.

Kapıda bir sürü iş bekleyen insan olduğunu söylüyor Baran, el mahkum bir de mesaiye kalmak zorundalarmış, “yoksa asgari ücretle nasıl geçineceğiz” diyor ve anlatıyor:

'Üniversiteyi bırakmak çok zoruma gitti'

"Üniversiteyi bırakmak zorunda kalmak çok zoruma gitti. Hatta bazen burada çok yoğun oluyoruz. Yoğun bir AVM olduğundan fazla mesaiye kaldığımız da çok oluyor. İşte o mesailerde çok yorulduğum anlarda aklıma okulu bırakmak zorunda kaldığım geliyor.

"Aldığı maaşla geçinen kimse yok ki hayatımda ben geçineyim. Geçinmeyi geçtim, maaşım daha elime aldığım gibi evin faturaları, annemin kaza yaptıktan sonra artan borçlarımız derken eve varmadan bitiyor.

"Buraya yakın oturduğum yer. İşçi mahallesi zaten, öyle zengin insan olmaz bizim mahallede. İşe gidip gelirken biraz uzun sürüyor ama yürüyorum. Akbil’de ucuz değil ki. Her gün en az iki Akbil basıyordum, artık yürüyerek gidip geliyorum işe. Otobüse para vermek yerine o parayı başka ihtiyaçlarda kullanıyorum. En azından oradan tasarruf ediyorum."

Baran’ın çalıştığı mağazadan evine gitmesi 30-35 dakika sürüyor. Birlikte yürüyoruz. AVM’lerde işçilerin iş çıkışı servis uygulaması çok düzensiz. Bu yüzden mesaiyle birlikte 10-12 saat çalışan insanlar, bir de servisler yüzünden vakit kaybetmemek için yürüyerek eve gitmeyi tercih ediyor. Tabii çok uzakta bir yerde oturmuyorlarsa. Biz yürürken yol kenarında aynı mahalleye yürüyerek dönen AVM emekçilerini görüyoruz, hiç de az değiller.

Bu insanlar 12 saat çalıştıktan sonra, yarım saat de evine yürüyor tasarruf etmek için.

'Lanet okuyorum bu düzene'

Mahalleye yürürken Baran devam ediyor:

"Maaşın daha ilk gün kirayı, faturaları, borçların bir kısmını ödeyince bitiyor olması sinirlendiriyor beni. Babam yıllardır sanayide çalışıyor. Geceleri kalkıp araba tamir etmeye gidiyordu eskiden ek gelir olsun diye. Babam kışları kalkıp araba tamirine gidince çok utanırdım kendi kendime. Ne bileyim, insan babası o soğukta o yaşta çantasını alıp gittiğinde yediremiyor kendisine. Annem desen gündelikçi olarak gittiği evde merdivenden düşüp belinden ağır hasar aldı. Çok çileler çektik, ama mesela evin sahipleri sigorta da yok diye iki yevmiye fazla verip bir daha gelme dediler anneme. Lanet okuyorum bu düzene, bize bunları yaşatanlara.

"Hep çalıştı anne babam, ama hiç rahat yaşam görmediler. Ben de şimdi çalışıyorum aynı onlar gibi. Bizim gibi insanlar pek rahat yüzü görmezler. Ciddi söylüyorum, mesela bana bakın. Bazen 10-12 saat çalışıyorum. Bu kadar çalışıyoruz yine de aldığımız maaşlar bir günde bitiyor. Ay sonunu kredi kartıyla bitirmek için kırk takla atıyoruz. Bu kadar çalışan insanların hak ettiği bu mu?"

'Böyle giderse biz de ailemiz gibi olacağız'

Hiç üniversiteye dönmeyi düşünüp düşünmediği soruyorum.

"Üniversiteye dönmek bana hayal gibi geliyor. Buraya da alışmaya başladım bir yandan. İlk zamanlar biraz para kazanır dönerim diyordum. Ama bir zaman sonra annemin durumu, ülkenin durumu derken dönme fikrini unutmaya ikna oldum. Üniversiteye dönersem burada yarı zamanlı çalışmak zorundayım. Tabii o da müdür izin verirse. Öyle olursa daha şimdi bile yetmeyen maaşlar o zaman nasıl yetecek? Kardeşlerim de okuyor. En azından onların okuyor olması biraz içimi rahatlatıyor.

Çevremde herkes moralsiz. Genciz biz, normalde güzel şeylerden bahsetmemiz lazım değil mi? Sabah mağazaya geliyorum, herkes zam gelmiş bir şeylere diye kızıyor. Dolar çıktı, dolar düştü... Akşama kadar etrafta bunlar konuşuluyor. Müşteriler de öyle. Artık kasada ülkedeki sorunları dinlemekten her şey hakkında bilgi sahibi oldum, tabii dert sahibi de…

O yüzden birçok arkadaşım gibi ben de hep düşünüyorum: Acaba bütün hayatı böyle borçlarla mı yaşayacağım? Böyle giderse borç harç içinde, bizden önce ailemizin yaşadığı gibi yaşayacağız."

Hayatta kalabilmenin bedeli, hayatını vermek!

Çoğunluğu 20’li yaşlarında olan genç emekçilerin hayatı aşağı yukarı böyle akıyor AVM’lerde.

Neredeyse tüm mağazalarda asgari ücrete yakın rakamlar veriliyor. Kağıt üstünde mesai hep isteğe bağlı, ancak gerçekte müdürler nasıl isterse öyle çalışıyorlar. İtiraz edenlereyse ileri seviyede mobbing uygulanıyor. Prim sistemi uygulamalarıyla, hak edişleri de bölünerek ve zamana yayılarak ödeniyor. Patronlar buradan da daha fazla kâr elde etme sistemini kurmuş durumdalar.

Tasarruf etmek için işe gelip giderken bir saat yürüyen insanlar var. Hayat pahalılığına karşı endişe duymayan genç emekçi neredeyse yok. Öyle ki, son dönemde hayat pahalılığındaki aşırı artışlarla birlikte alım gücünün hızlıca düşmesi birçok gencin eğitimini aksatmasına ya da Baran gibi okulunu bırakmasına sebep olmuş.

Baran’la aynı şirkette, insan kaynakları departmanında çalışan genç bir emekçiyle konuştuğumuzda öğreniyoruz: Sadece Ocak-Şubat aylarında 467 üniversite öğrencisi yarı zamanlı iş başvurusu yapmış. Bu sayı şirketin sadece Anadolu yakasındaki mağazaları için geçerli üstelik. Kayıtları kontrol ettikten sonra geçen yıl aynı dönemde bu sayının 133 kişi olduğunu da söylüyor. Kabaca 3 katına yakın bir artış görülüyor.

Tablo böyle... Baran gibi milyonlarca genç emekçi sadece hayatta kalmanın, barınmanın bedelini en güzel yaşlarını kaybederek ödüyor. Patronlarsa iki yıldır kâr üstüne kâr açıklıyor. Pandemiyle birlikte fırsatçılığı daha fazla sömürü ve esnek çalışma olarak kullanan patronlar, şimdi de ekonomik krizin faturasını emekçilere keserek sefaletin sınırlarını her gün daha fazla genişletiyor.