Angola polisi, ülkenin başkentinde akaryakıt zammına karşı düzenlenen protestolarda en az dört kişinin öldüğünü ve yüzlerce kişinin tutuklandığını açıkladı.

Protestolar, hükümetin bu ayın başlarında dizel fiyatlarına yüzde 30 zam yapma kararına tepki olarak önceki gün patlak verdi. Bu karar, birçok Angolalı için önemli bir ulaşım aracı olan minibüs taksilerin ücretlerine büyük zamlar yapılmasına yol açtı.

Luanda'nın merkezindeki Cazenga bölgesinde, insanların dükkanlardan yiyecek ve diğer eşyaları aldıkları görüldü.

Sosyal medya görüntüleri, havaalanı yakınlarındaki Rocha Pinto banliyösünde ve Prenda bölgesinde çatışmalar yaşandığını gösterdi.

Polis, dün yaptığı açıklamada, "isyan, vandalizm ve dükkan yağmalamalarıyla bağlantılı" olarak yüzlerce kişinin tutuklandığını belirtti. Arabalar ve otobüsler hasar gördü, yollar kapatıldı.

Luanda'da ulaşım dün de askıya alındı ve dükkanlar kapalı kaldı.

Hükümetin, yüksek sübvansiyonlu akaryakıt fiyatlarını litre başına 300 kwanzadan (0,33 ila 0,44 dolar) 400 kwanzaya çıkarma kararı, birçok insanın yoksulluk içinde yaşadığı Afrika'nın en büyük petrol üreticilerinden biri olan Angola'da öfkeye yol açtı.

Minibüs taksici dernekleri de ücretlerini yüzde 50'ye kadar artırarak, Pazartesi gününden itibaren bu kararı protesto etmek için üç günlük bir grev başlattı.

Bir protestocu Angola'nın Nzinga televizyonuna yaptığı açıklamada, "Yorulduk... İşlerin değişmesi için bir şeyler açıklamalılar... Daha iyi koşullarda yaşamamız için" dedi.

Bir protestocu kadın da, Cumhurbaşkanı Joao Lourenco'ya hitaben, "Neden bizi böyle acı çektiriyorsunuz? Çocuklarımızı nasıl doyuracağız? Fiyatların düşmesi gerekiyor" diye konuştu.

Komiser Yardımcısı Mateus Rodrigues, önceki günkü şiddet olaylarıyla ilgili gazetecilere verdiği brifingde, polisin "şu anda dört ölüm bildirdiğini" söyledi. Ancak ölümlerin nasıl meydana geldiğini belirtmedi.

Rodrigues, polisin önceki 100 kişiyi tutukladıktan sonra, gece boyunca huzursuzluğa karıştıkları şüphesiyle 400 kişiyi daha tutukladığını bildirdi. Yaklaşık 45 dükkana zarar verildiğini, 25 özel araç ve 20 halk otobüsünün hasar gördüğünü de sözlerine ekledi. Yetkilinin aktardığına göre, bankalar da hedef alındı.

Ülkede 1 Temmuz'da dizel zammının duyurulmasından bu yana protestolar devam ediyor.

Angola, benzin zammı protestolarının da ölümcül hale geldiği 2023 yılından bu yana akaryakıt sübvansiyonlarını kademeli olarak azaltıyor.

Zengin doğal kaynaklara rağmen akaryakıt dışarıdan karşılanıyor

Orta Afrika ülkesi Angola'da akaryakıt krizi yeni değil.

Angola, Afrika'nın önde gelen petrol üreticilerinden biri olsa da yeterli rafineri kapasitesine sahip değil. Bu yüzden ülke, yakıt ihtiyacının büyük kısmını dışarıdan yüksek maliyetlerle karşılıyor. 

2022 yılında akaryakıt sübvansiyonları yaklaşık 1,9 trilyon kwanza (yaklaşık 2,1 milyar dolar) ile sosyal program harcamalarının yüzde 40’ından fazlasına karşılık geliyordu. Bu durum ülkenin bütçe kaynaklarını ciddi şekilde zorluyordu.

IMF ve Dünya Bankası, Angola'ya uzun süredir sübvansiyonları kaldırtarak mali disiplin uygulanmasını tavsiye ediyordu. Ülkede, Ağustos 2024’te IMF ile yeni bir finansal programa başlanmaması kararı alındı. Bu da hükümetin sübvansiyon politikalarını azaltırken bir güven cephesi olmadan kendi adımlarını atmak zorunda kalmasına neden oldu. Bu durum, yüksek enflasyon, yoksullaşma ve "yatırımcı güveninin sarsılması" gibi bir zincirleme etki doğurdu.

Bu ekonomik gerilimler ve toplumsal bıkkınlık, özellikle düşük gelirli halk ve gençler arasında hükümete karşı geniş çaplı hoşnutsuzluk yarattı. Üniversite öğrencileri de son dönemde eğitim sistemindeki yetersizlikler ve yeni okul ücretleri nedeniyle sokaklara döküldü.

Afrika'nın enerji kaynakları ve uluslararası dengeler

Son yıllarda, Afrika kıtasında geniş çaplı bir "paylaşım savaşı" yaşanıyor.

Özellikle Batı Afrika ülkelerinin Batılı güçlerden uzaklaşmasıyla açılan alan Rusya, Çin, İran ve Türkiye başta olmak üzere diğer uluslararası aktörler tarafından hızla dolduruluyor.

Son olarak Rusya ve dünyanın en büyük uranyum rezervlerine sahip ülkelerden biri olan Nijer, dün kapsamlı bir nükleer enerji mutabakatı imzaladı.

Diğer yandan, ABD de kıtadaki faaliyetlerini genişletme çalışmalarına devam ediyor.

Bill Gates ve Jeff Bezos gibi milyarderlerin desteklediği KoBold Metals isimli şirket, modern teknolojiye güç veren madenlere yönelik yarışta, başta Çin'e karşı olmak üzere Afrika kıtasında yeni adımlar atıyor.

KoBold Metals, ABD'nin 24 trilyon dolar değerinde büyük ölçüde dokunulmamış kaynaklara sahip olduğu tahmin edilen Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde madenciliğe başlayacak.

Şirket, onlarca yıldır üzerinde anlaşmazlıkların yaşandığı bir bölgede, dünyanın en büyük lityum yataklarından birinin madenciliği için haklar elde etti. Bu girişim, ABD Başkanı Trump'ın patron yanlısı dış politikasının bir yansıması olarak Kongo'da "barışı sağlama" iddiası doğrultusunda gelişti.

Angola'nın uluslararası sistemdeki yakın bağları

Uluslararası alanda Angola; Çin ve ABD arasında bir denge politikasını sürdürmeye, Portekizce konuşan diğer ülkelerle kültürel blok içinde etkin olmaya ve bölgesel işbirliğini güçlendirmeye çalışıyor. 

2024 yılı Mart ayında Angola ile Çin ilişkisi "kapsamlı stratejik ortaklık" seviyesine yükseldi. 2000’li yıllardan bu yana Angola Hükümeti, altyapı projeleri ve petrol karşılığında Çin’den milyarlarca dolar kredi aldı.

Bununla birlikte, Soğuk Savaş sonrası dönemde BM ve ABD ile yeniden yakın ilişkiler kuran Angola, özellikle Amerikan yatırımcılar ve petrol şirketleriyle işbirliği içinde. 2024–25’te Biden yönetimi Angola’yı ziyaret ederek Lobito Koridoru gibi önemli altyapı yatırımlarını destekledi ve ülkenin Batı ile ekonomik bağlarını güçlendirme yönünde kritik bir adım attı.

Angola, ayrıca "kültürel kökler ve dil ortaklığı" temelinde Portekiz, Brezilya ve diğer Lusofon ülkeleriyle yakın bağlar kuruyor. Portekizce Konuşan Ülkeler Topluluğu'nun (CPLP) aktif bir üyesi olarak, hem diplomatik hem ticari ilişkilerini bu aksta geliştiriyor.

Diğer yandan, Sovyet döneminden bu yana süregelen savunma bağlarıyla Angola, Rusya’dan askeri ekipman ve teknik destek almaya devam ediyor. Orta Afrika’daki bazı çatışma bölgelerinde Rus savunma donanımı Angola’ya destek sağladı.

Afrika'da 'paylaşım savaşı' hızlanıyor: Rusya Nijer'de nükleer faaliyet yürütecek