Afrika kıtasının devlet ve hükümet başkanları, kölelik, sürgün ve sömürgeciliği insanlığa karşı suç olarak tanıyan tarihi bir karara imza attı. Karar, Afrika’nın uzun süredir sürdürdüğü tarihsel adalet ve tazminat mücadelesinde önemli bir eşik olarak değerlendiriliyor.

Karar, 14-15 Şubat tarihlerinde Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da bulunan Afrika Birliği Genel Merkezi’nde düzenlenen 39. Olağan Zirve’nin sonunda kabul edildi. İki gün süren üst düzey görüşmelerde liderler, sömürgeleştirmenin insanlığa karşı suç olarak tanımlanmasının hukuki ve ahlaki sonuçlarını ele aldı. Kölelik, zorla sürgün ve sömürge yönetimi döneminde işlenen kimi eylemlerin Afrika halklarına karşı soykırım olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

'Gerçek gömülemez'

Zirvenin en dikkat çekici sonuçlarından biri, mart ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’na sunulacak karar tasarısının kabul edilmesi oldu. Tasarı, Transatlantik Köle Ticaretinin insanlığa karşı işlenen en ağır suçlardan biri olarak küresel düzeyde tanınmasını amaçlıyor.

Girişim, Afrika Birliği’nin “Adalet ve Tazminat Davasını İlerletme Şampiyonu” olarak görevlendirdiği Gana’nın eski devlet başkanı John Dramani Mahama tarafından destekleniyor. Mahama, kararın dünya çapındaki Afrika kökenli halklar açısından tarihi bir an olduğunu belirterek, “Gerçek gömülemez. Yasal temeller sağlam; ahlaki zorunluluk inkâr edilemez” dedi.

İlk kez Eylül 2025’te BM’nin 80. Oturumu’nda gündeme getirilen tasarının, Afrika’nın tazminat gündemini uluslararası sistemin merkezine taşıma hedefinin doruk noktası olduğu ifade ediliyor.

Kurumsal adımlar ve 'Tazminat Yılı'

Zirvede, tazminat adaletini ilerletmek üzere çeşitli kurumsal mekanizmaların oluşturulduğu açıklandı. Bunlar arasında Afrika Birliği Tazminat Koordinasyon Ekibi, Tazminat Uzmanları Komitesi ve hukuki stratejiler geliştirmekle görevli bir referans grubu bulunuyor.

Afrika Birliği’nin 2025 yılını “Tazminat Yoluyla Afrikalılar İçin Adalet Yılı” ilan etmesi ise sembolik bir adımın ötesinde, kıtasal ve uluslararası düzeyde stratejik bir taahhüt olarak değerlendiriliyor. Üye devletler, ulusal tazminat komisyonları kurmaya, tarihsel fail devletlerle resmi temas başlatmaya ve sürecin sürekliliği için önerilen “Tazminat On Yılı” girişimini desteklemeye çağrıldı.

Mahama, “Tazminat adaleti bize verilmeyecek. Siyasi bağımsızlık gibi, kararlılık ve birlikle savunulmalı ve güvence altına alınmalıdır” ifadelerini kullandı.

Filistin’le dayanışma vurgusu

Zirvede ayrıca Filistin’deki duruma ilişkin rapor da ele alındı. Afrikalı liderler, Filistin halkıyla dayanışmayı yineleyerek, uluslararası hukuk ve ilgili BM kararları temelinde adil, kalıcı ve kapsamlı bir çözüm çağrısında bulundu.

Mart ayında BM Genel Kurulu’na sunulacak karar tasarısının, Afrika halklarına karşı işlenen tarihsel suçların küresel ölçekte tanınması ve giderilmesi mücadelesinde yeni bir dönemin kapısını aralaması bekleniyor. Afrika liderliği ise bu sürecin, yalnızca geçmişle yüzleşme değil, aynı zamanda onurun iadesi ve adaletin tesisi için kolektif bir irade beyanı olduğunun altını çiziyor.