ABD Dışişleri Bakanlığı, Libya'nın doğusundaki Bingazi kentinde bulunan Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile 2019'da imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasını onaylamasının ardından yeni bir açıklama yaptı. 

Yunanistan merkezli Kathimerini gazetesine konuşan ve ismi açıklanmayan bir Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, anlaşmanın onaylanmasının bölgedeki gerilimi artırdığını belirterek "Türkiye-Libya sınır belirleme mutabakat zaptının onaylanmasının duyurulması bölgede gerilimi artırdı, yararsız ve kışkırtıcıdır ve bu konudaki tutumumuz değişmemiştir" yorumunda bulundu.

Sözcü şu ifadeleri kullandı:

"Doğu Akdeniz'deki ortaklarımız da dahil olmak üzere tüm ülkeleri, denizcilik anlaşmazlıklarını iyi niyetli müzakereler yoluyla çözmeye ve her türlü kışkırtıcı davranıştan kaçınmaya teşvik ediyoruz.

Yunanistan ve Türkiye, her ikisi de NATO müttefikidir. Aralarındaki anlaşmazlık alanlarını ele almak için ikili görüşmeler yapmalarını teşvik ediyoruz. Bu tür anlaşmazlıkların barışçıl bir şekilde çözülmesi, tüm bölgeye fayda sağlayacak ticari yatırımların ve arama çalışmalarının önünü açacaktır.”

ABD'ye tepki gösterilmişti

ABD'nin bu net çıkışının arkasında, Atina'nın Washington'da yürüttüğü yoğun kulis faaliyetleri yatıyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın 21 Ekim'de yaptığı ilk açıklamada, anlaşmayı doğrudan eleştirmekten kaçınarak yalnızca Doğu Akdeniz ülkeleri arasında diyalog ve iyi niyetli müzakere çağrısı yapması Yunanistan'da tepkilere neden olmuştu.

Washington'ın bu esnek tavrının, Türkiye ve Libya tarafından denizcilik iddialarının "zımnen kabulü" olarak yorumlanabileceğinden korkan Atina yönetimi; Yunan Büyükelçiliği, Helen Amerikan Liderlik Konseyi (HALC) ve Amerikan Yahudi örgütleri aracılığıyla ABD Dışişleri'ne baskı yapmıştı.

ABD Dışişleri Bakanlığı, 2019 ve 2020 yıllarında yaptığı açıklamalarda da anlaşmanın Yunanistan gibi üçüncü devletlerin haklarını etkileyemeyeceğini iddia etmiş, uluslararası hukuka göre adaların da kara topraklarıyla aynı ölçüde kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge hakkı bulunduğunu savunmuştu.   

Gerilimin nedeni ne?

Söz konusu gerilimin nedeni Libya'nın doğusundaki Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'de aldığı karar.

Meclis, Ulusal Mutabakat Hükümeti ile Türkiye arasında 2019'da imzalanan iki mutabakat zaptının reddine dair 2020 tarihli kararını oy birliğiyle iptal ederek anlaşmayı resmen onayladı. Ayrıca, Türkiye ile siyasi bağların kesilmesini öngören karar da ortadan kaldırıldı.

2019'da anlaşmayı reddeden doğudaki Halife Hafter yönetiminin bugün aynı anlaşmayı kabul etmesi, Ankara'nın son dönemde bu yönetimle kurduğu yakınlaşmanın bir sonucu olarak değerlendiriliyor. 

Temsilciler Meclisi üyesi Tarek el Ceruşi, karara ilişkin "Bazı ülkeler bu anlaşmadan rahatsız olabilir, ama bizim için önemli olan ulusal çıkarımızdır" ifadelerini kullandı. 

Onayın ardından Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Libya Milli Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutan Yardımcısı Orgeneral Saddam Hafter ile telefonda görüşerek teşekkür etti.

AB ve Yunanistan'dan 'hükümsüz' tepkisi

Türkiye ve Libya'nın Akdeniz'de belirlenen sınırlar içinde doğal kaynaklarda hak iddia etmesini sağlayan bu anlaşma, başından beri Yunanistan, Mısır ve Avrupa Birliği'nin tepkisini çekiyor. 

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın hukuki bir etkisi olmadığını ve uluslararası deniz hukukunu ihlal ettiğini belirterek, iki ülkenin böyle bir sınırlandırmayı haklı kılacak karşılıklı veya bitişik kıyıları bulunmadığını öne sürüyor. 

Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de anlaşmanın Deniz Hukuku'na uymadığını, geçersiz ve hükümsüz olduğunu ifade ederek, "Yunanistan ve Kıbrıs ile dayanışmamızı yeniden teyit ediyoruz. AB'nin Libya'daki herhangi bir dış müdahaleye karşı bilinen tutumunu yineleriz" açıklamasını yapmıştı.

Ne olmuştu?

Libya, dünyanın en büyük petrol ve doğalgaz rezervlerine sahip ülkelerinden biri.

2011'de Libya'yı hedef alan NATO saldırısı Libya halkının egemenliğine karşı, enerji tekellerine alan açmak için yapılmıştı.

Saldırıdan sonra Libya, tekellerin ve arkalarındaki devletlerin rekabet alanına döndü. Bu rekabet iç savaş olarak yaşandı. Bugünkü onay, o dönemdeki saflaşmanın değiştiğini gösteriyor.

Türkiye ile Libya deniz sınırlarını ikili bir anlaşmayla belirledi. Yunanistan ile Mısır da benzer bir anlaşma yaptı. İki anlaşmanın çizdiği deniz alanları birbirinin içinden çapraz geçiyor. Bu da bir çıkar çatışması yaratıyor.

soL'un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber'i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.