Paris’in eteklerinde Nazi askerlerinin Fransız direnişçileri kurşuna dizdikleri bir anın fotoğrafları ortaya çıktı. Fotoğraflar, 21 Şubat 1941’de, işbirlikçi hükümetin de katkısıyla Naziler’in Fransa’yı işgalinden birkaç ay sonra, Mont-Valerien kalesinde, çalıların arkasında gizlenen bir Alman askeri tarafından çekildi.

O dönemde “düşmanın karşı-propaganda için kullanabileceği” gerekçesiyle fotoğraf çekmek yasaktı.

Mont-Valerien, binden fazla Fransız direnişçinin kurşuna dizilmesiyle bilinen bir yer. Bugün de Mont-Valerien’de Fransız direnişçilerinin anısına dikilmiş bir anıt yer almakta.

Yeni ortaya çıkan ve Mont-Valerian kalesinde sergiye konulan fotoğraflar çekildiği sırada Fransız direnişçiler hem Nazi işgalcilerine, hem de işbirlikçi Vichy hükümetine karşı savaşıyorlardı. Dört yıllık işgalin ve direnişin ardından, 1944 Ağustos’unda, ülkelerini kurtardılar.

Naziler, yakaladıkları direnişçileri kamyonlarla Paris’in batısındaki bu kaleye getiriyorlar ve idam etmeden önce bir mabette tutuyorlardı. Mabedin duvarlarında bazı direnişçilerin kazımış oldukları mesajlar, yakın zamanda restore edildi.

Naziler erkek direnişçileri açıklıktaki tahta direklere bağlıyor ve kurşuna diziyorlardı. Kadınlar ise genellikle Almanya’ya gönderiliyor ve kafaları kesiliyordu.

Bu fotoğrafı, açıklığa getirilen esirlere motorsikletle eşlik eden Alman askerlerinden Clemens Ruter çekti. Ruter, kimseye bundan söz etmemişti. Fotoğraf, 40 yıl boyunca Ruter’in Minox marka fotoğraf makinesinde saklı kaldı.

Katolik inancına sahip Ruter, ölümünden kısa süre önce hacca gittiği sırada bir başka hacıya fotoğraflardan bahsetti. Bu kişi, fotoğrafların negatiflerini çıkardı. Ancak fotoğraf bir süre daha kamuoyunun bilgisine açılmadı.

Ta ki, Fransa’nın ünlü Nazi-avcısı Serge Klarsfield fotoğrafların varlığından haberdar oluncaya kadar. Klarsfield, fotoğrafta idam edilenlerin, Paris’te Ermeni şair Missak Manukyan’ın liderlik ettiği bir direniş hücresinden partizanlar olduğunu duyurdu.

Missak Manukyan, 1906 Adıyaman doğumluydu. Birinci Dünya Savaşı’nda babasını yitirince önce Suriye’ye, ardından Fransa’ya gitti. Burada fabrikalarda işçi olarak çalışırken Komünist Parti’ye katıldı.

Manukyan, savaş başlayınca önce Göçmen İşçiler isimli silahlı örgütün Ermeni kolunun başına geçti, ardından FTP-MOI direniş örgütünün liderlerinden oldu. 28 Eylül 1943’te SS Generali Julius Ritter’i, Manukyan’ın grubu öldürdü. Suikast büyük ses getirdi.

Bu fotoğraftaki infazların yapıldığı sırada Manukyan henüz yakalanmamıştı. Ancak Manukyan da 22 yoldaşıyla beraber 1944’te Naziler’in eline düştü. Gruptaki 21 erkek günler süren işkencenin ardından kurşuna dizilirken, tek kadın olan Olga Bancic Stuttgart’a gönderilerek giyotinle öldürüldü.

Naziler’in Manukyan’ı suçlamak üzere Paris sokaklarına astıkları afişte şöyle yazıyordu: “Manukyan, Ermeni, çete lideri, 56 saldırı, 150 ölü, 600 yaralı.”

(soL - Dış Haberler)