Hükümet, her onundan biri işsiz olan vatandaşına yeni bir “geçim kapısı” icat etti: muhbirlik. Sağlıktan maliyeye ve sigara yasağına pek çok kamu işinde hükümet vatandaşları muhbir olarak kullanmanın yollarını buldu. Selden ekonomik krize her tür sorunda suçu vatandaşa atan hükümet, şimdi de “suçlu”yu tespit emek için vatandaşı vatandaşa ihbar ettirecek.

Sağlık sistemi işlemiyor mu? Doktoru, hasta bakıcıyı ihbar et!
Sağlık Bakanı Recep Akdağ, devlet hastaneleri ve özel hastanelerde yaşanan sıkıntıları aşmak için “Gönüllü Sağlık Gözlemcileri” uygulaması başlatacaklarını açıkladı. 6 ay içinde hayata geçirileceği söylenen uygulamada görev alacak vatandaşlar “gizli ajan”ları aratmayacak niteliklerle tarif ediliyor. Sağlık Bakanı Akdağ “gözlemciler”i şu ifadelerle tanıttı: “Kimlik verilmeyecek olan gözlemciler, kendilerini tanıtmayacak, gizlilik ilkesi çerçevesinde hareket edecek. Deşifre olan gözlemcinin sözleşmesi Sağlık Bakanlığı tarafından feshedilecek”.

Yaklaşık 7 bin kişinin “gözlemci” olmak üzere eğitime tabi tutulacağını söyleyen Akdağ “gözlemciler”in görevlerini ise şöyle anlattı: “En az ilköğretim mezunu olan bu kişiler sistemin içinden geçerek, sistemle ilgili aksaklıkları bildirecek. Ancak bu kesinlikle bir gazetede çıktığı gibi 'sağlık dedektifliği' değildir. Konu biraz fahri trafik müfettişliğiyle karıştırılıyor. Bu kişiler kendilerini belli etmeden, sistemin aksayan yönlerini, personelin çektiği sıkıntıları, fiziki durumları gözlemleyip, kendi yorumlarıyla bize bildirecekler. Biz de aksayan yönleri düzelteceğiz”.

“Gözlemciler”le ilgili en önemli ayrıntı “ödül sisteminin” kullanılacağının açıklanması. Yani vatandaş birbirini ihbar ederek mali sıkıntısını belki bir nebze aşacak ancak sağlıktaki sorunlar nasıl aşılacak, belirsiz.

Vergi sistemi işlemiyor mu? Komşunu ihbar et!
Hükümetin vatandaşı “muhbir” olarak kullanma uygulaması sağlıktan önce başka alanlarda hayata geçirilmişti. Maliye yani vergi toplanması bunların başında geliyor. Maliye Bakanlığı bünyesindeki vergi daireleri vergi kaçıranı ihbar edene ikramiye veriyorlar. Hatta bunun için 24 saat açık bir “Alo Maliye” hattı tahsis edilmiş durumda ve hemen hemen her ildeki vergi dairesinin bir ihbar ve şikâyet mail adresi bulunuyor. Gelen ihbarların doğru çıkması durumunda ihbar eden kişiye tespit edilen vergi kaçağının ve kesilecek cezaların yüzde 10'u kadar ikramiye veriliyor.

Maliye'ye 2007 yılında 3 bin 636 kişinin ihbarda bulunduğu, 2008 yılında ise bu sayının 4 bin 763'e çıktığı belirtiliyor. Bunların hepsi ödül alamamış tabii. 2008 yılında Maliye'ye ihbarda bulunan 135 kişiye toplam 1 milyon 187 bin lira ödül verilmiş, 2007 yılında ise ihbarda bulunan 87 kişiye toplam 613 bin lira ödenmiş.

İhbarcılar arasında Türkiye'nin önde gelen sanatçılarının, ev sahibine kızan kiracıların, işten atılanların çoğunlukta bulunduğu söyleniyor. Maliye'nin, 2009 başında Doğan Yayın Holding'e kestiği 862 milyon TL'lik cezanın da holding içerisinden gelen bir ihbar mektubu ile başlatılan bir inceleme sonucu kesildiği ileri sürülmüştü. Bu durumda ihbar eden kişinin hatırı sayılır bir servete sahip olması bekleniyor.

Maliye'nin, vergi ihbarlarını teşvik etmek için verilen ödül miktarını yüzde 10'dan 15'e çıkarmayı planladığı da ifade ediliyor.

Gözüne duman mı kaçtı? Yan masayı ihbar et!
Hükümet'in son düzenleme ile iyice sıkılaştırdığı kapalı mekânlardaki sigara yasağı da muhbir uygulamasının hayata geçirildiği alanlardan. Buna göre muhbir vatandaş, sigara içtiğini tespit ettiği vatandaşı 24 saat açık olan ”ALO SABİM 184” hattını kullanarak ya da kendi ilindeki Dumansız Hava Sahası İrtibat Merkezi'ni veya ”155 polis” ya da ”156 jandarma” hattını arayarak ihbar edebiliyor.

Sigara içen kişiye “suçüstü” yapılamazsa, ihbar edenin şahit ya da delil olarak fotoğraf göstermesi gerekiyor. Ancak sigara “muhbirliği”nden henüz maddi kazanç sağlanamıyor.

Güvenlik mi yok? Komşunu ihbar et!
İstanbul'un yeni Emniyet Müdürü Hüseyin Çapkın da göreve gelir gelmez İstanbul'daki güvenlik sorununu çözmek için “Güven Timleri” adı altında vatandaşları komşularını ihbar etmeye teşvik eden bir uygulama başlatılacağını duyurmuştu. Polislerin simitçi, mısırcı, dondurmacı, milli piyango satıcısı kılığına girerek ortalıkta suçlu avladıkları bu uygulamanın bir parçası da ekiplerin bölgedeki esnaf, okul idarecisi, muhtar, apartman yöneticileri gibi vatandaşlara kartvizitlerini dağıtıp “sürekli temas halinde olmaları” idi.

Anlaşılan bundan sonra sokakta polisin vatandaşı terörize etmek için sık kullandığı bir cümleyi her yerde daha sık duyar hale geleceğiz: “ihbar var!”
(soL - Haber Merkezi)