soL (HABER MERKEZİ) AKP, 2010 Avrupa Kültür Başkenti seçilen İstanbul'un her metrekaresinden nasıl rant elde edebileceğinin hesabına dalmış durumda. Bu perspektifle ele alınan kentsel dönüşüm planında, Taksim Meydanı'ndan Harbiye'ye uzanan alan büyük önem taşıyor. Bu bölgede girişilen düzenlemelerin, "Kültür Başkenti"nin kültürel dokusunu imhaya yönelmesi, bir garabet olarak göze çarpıyor. AKM reklam panosuna dönüştürülürken, Muhsin Ertuğrul Sahnesi de ticaret merkezi olarak hizmete girmeye gün sayıyor.

AKM'ye reklam panosu muamelesi
Birkaç ay önce tadilata alınan Atatürk Kültür Merkezi'nin (AKM) dış cephesine reklam ve tanıtım asılması kararı, yapılan itirazlara rağmen, "Avrupa 2010 Kültür Başkenti projesinin tanıtımına katkı" gerekçesiyle onaylandı. Böylece, 2006 yılında İstanbul 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından, AKM cephelerine reklam panosu asılamayacağı yönünde alınan karar, aynı kurum tarafından ikinci kez bozuldu.

2006 yılında AKM dış cephesine hiçbir reklam ve tanıtımın asılamayacağına karar veren Anıtlar Kurulu, sonradan bu kararını hiçe sayarak, 7 Temmuz 2008 tarihinde, kültür merkezinin tadilatı sırasında kurulacak iskeleye İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti çalışmaları kapsamında tanıtım ve bilgilendirme panosu asılabileceğine karar vermişti. Tiyatro Oyuncuları Meslek Birliği (TOMEB) İstanbul Temsilcisi Orhan Kurtuldu, 16 Haziran 2008 tarihinde, İstanbul 2 Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü'ne başvurarak, Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye Müdürlüğü'nün binanın önüne afiş, tanıtıcı reklam asılması yönündeki talebini eleştirdi ve yanıt istedi.

Yanardöner Koruma Bölge Kurumu
Kurtuldu, dilekçesinde, Koruma Bölge Kurulu'nca alınmış AKM'ye reklam afişi asılamayacağı kararları olduğunu anımsatarak, Bakanlığın mevzuata aykırı iş yaptırmaya çalıştığını belirtti. 18 Haziran tarihinde başvuruyu değerlendiren Bölge Kurulu, binanın cephesine reklam verilmesine ilişkin talebin uygun olmadığı yönünde aldıkları 2006 tarihli kararın geçerli olduğunu bildirdi.

Kültür Bakanlığı'nın "AKM'nin tadilat masraflarına da katkısı olacağı" beyanı ve 2010 Avrupa Kültür Başkenti projesinin etkin politikaları sayesinde, Koruma Bölge Kurulu konuyu yeniden inceleme gereği duydu ve AKM'de yapılacak tamir ve tadilat için kurulacak iskeleye, İstanbul 2010 Avrupa Kültür Başkenti kapsamında, kültür sanatla ilgili, Türkiye'yi tanıtıcı veya bilgilendirici olmak kaydıyla, iskele söküldüğünde kaldırılmak üzere, reklam panosu asılabileceğine karar verdi.

AKM'ye reklam asan, Anıtkabir'e de asar
Koruma Kurulu'na tekrar başvuracağını söyleyen Orhan Kurtuldu, "AKM'nin dış cephesine içindeki etkinliklerin bile tanıtımı asılmazken, böyle bir karar alınması hem kurallara aykırı hem de manidardır. AKP, 'Kültür Başkenti projesi tanıtımı' diyerek neyin reklamını astıracak merak ediyoruz. Ayrıca ne olursa olsun, kültürel varlıkların bu şekilde amaç dışında kullanımı, kültürün de yozlaştırılmasıdır, AKP'nin kültürden anladığı budur" dedi. Kurtuldu, AKM'nin hem bir kültür varlığı hem de kamu binası olduğuna dikkat çekerek, "o zaman Valilik binası tadilattayken de reklam mı asacaklar? Anıtkabir de kamu binası, oraya neyin reklamını asacaklar?" diye sordu.

Tiyatro perdesiyle örtülen alışveriş merkezi
2010 Avrupa Kültür Başkenti projesi kapsamında düzenlenecek alana AKM'yi de katan ve yıkmayı planlayan AKP, sanat örgütlerinin engeline takılmıştı. Bunun üzerine binayı tadilata aldırarak, yerine Maslak Ayazağa'daki Kültür ve Kongre Merkezi'nin İstanbul'un yeni AKM'si olacağını ilan eden hükümeti, bu konuda Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay temsil ediyor. Maslak'taki merkez için İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı'yla (İKSV) anlaşmaya çalışan Günay'ın bir sonraki adımı, Muhsin Ertuğrul Sahnesi'ni geçtiğimiz ay yıkmak oldu. Yerine yapılacak binada tiyatro sahnesi olacağı söylense de, planda daha çok toplantı salonları, otopark alanı, alışveriş bölümleri ve ticari alanlar ağırlık kazanmış durumda. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş, yeni binayla amaçlanan bu işlevin üzerini örtmek ve dikkatleri bir tiyatro inşa edildiği yönüne çekmek için, danışmanı Kenan Işık ve Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmeni Orhan Alkaya'yı da yanına alarak yaptığı açıklamada, binanın 2009 yılında tamamlanacağını, Ekim 2009'da da tiyatrosunun hizmete gireceğini duyurdu.

İçinden rant geçen vadi

2010 Avrupa Kültür Başkenti projesiyle gündeme gelen ve Kongre Vadisi olarak adlandırılan alan, Harbiye Muhsin Ertuğrul Sahnesi, Açıkhava Tiyatrosu, Hilton Oteli, Cemal Reşit Rey Kongre Merkezi binalarını kapsıyor. AKP'nin "rant vadisi" olarak planlanan bölgenin adına Kongre Vadisi denmesinin de özel bir nedeni var. Bu alanda yapılacak dönüşüm sonrası ortaya çıkacak ticaret merkezleri, oteller ve kongre merkezleri, Ekim 2009'da İstanbul'da yapılması planlanan "Dünya Bankası, Uluslararası Para Fonu (IMF) Yıllık Guvernörler Toplantısı"na ev sahibi olacak. AKP bu haliyle kültürel değerler içeren alanı kültür ve sanattan arındırarak, istenilen modele uydurmaya gayret gösteriyor.

Dönüşüm: Her şey satılık
Kültür politikasını "elde avuçta ne varsa satmak" üzerine kuran AKP hükümeti, kendi iktidarından öncesine dayanan İstanbul'un kültür ve ticaret merkezi yapılması kararlarını beklenenden daha büyük bir hızla uygulamaya koydu. Londra, New York ve Paris başta olmak üzere, dünya başkentleri ve metropolleri, finans, ticaret, transit ticaret, bürokrasi buluşmaları gibi çeşitli görevler üstlenirken, İstanbul'a kongre türü buluşmaların gerçekleştirildiği, kültürel ve ticari alışveriş merkezi olmak düştü. Bu plan çerçevesinde ihtiyaç duyulan kentsel dönüşüm uzun yıllar öncesinde planlanmıştı. Bugün gelinen noktada, birinci dereceden kültür varlığı olarak belgelenmiş yapılar da dahil olmak üzere, bütün kültürel değerler ya yıkılarak yerine ticaret merkezleri yapılıyor, ya da bu alanlar sermayeye açılarak "kültür merkezi" adı altında uluslararası buluşmaların mekanları olarak kullanılıyor. Bu bağlamda, Kültür ve Turizm Bakanı Ertuğrul Günay, ören yerlerinin ve arkeolojik alanların kiralanabilmesine izin veren kurul kararını onaylayarak, tarihsel kültür alanlarının tamamen ranta açılmasının önündeki son engeli de kaldırdı.

AKP, İstanbul'un 2010 Avrupa Kültür Başkenti seçilmesinin ardından, Taksim Meydanı'nı da içine alan ve Kongre Vadisi adı verilen bölge merkez alınmak üzere, bazı mahalleleri yıkarak, bazılarını "taşıyarak", kentin her noktasında bir dönüşümü de gerçekleştiriyor. Kongre Vadisi'ne büyük plazalar, oteller ve ticaret merkezleri yapılması öngörülerek sürdürülen bu yıkıma hız verilmesinin ardındaki hedef, ilk etapta, 2009 yılında İstanbul'da yapılacak Yıllık Guvernörler Toplantısı'na hazırlık.