250 milyon yıl önce yeryüzünde gerçekleşen en büyük yokoluş olayı sırasında oluşan bir maden yatağının, Çin’in kırsal kesiminde Yunnan ilinde bulunan Xuan Wei kasabasındaki kadınlarda anormal derecede yüksek akciğer kanseri oranlarından sorumlu olduğu ortaya çıktı.

Bölgedeki akciğer kanseri ölüm oranlarının dünyadaki sigara içmeyen kadınlar arasındaki en yüksek değerler olduğu uzun bir süreden beri biliniyordu ve kömürdeki bir anormallikten şüpheleniliyordu. Bölgedeki akciğer kanserinden kaynaklanan ölümler Çin’in ortalamasının 20 katı kadar. Ancak araştırmacılar sadece son birkaç yıldır, bu kömürü bu kadar ölümcül hale getiren, oldukça saf bir kuvars formunda bulunan silisyum dioksit üzerinde araştırma yapıyorlar.

Çinli, İngiliz ve Amerikalı bilim insanları, Environmental Science and Technology dergisinin Aralık ayında yeralan çalışmada kömürdeki silisyum dioksit ile Permiyen-Triyasik dönemleri sınırında canlılığı neredeyse ortadan kaldıran kitlesel olay arasında bağlantı kurdular.

Texas Üniversitesi’nden “Söylediğimiz şey, günümüzden 250 milyon yıl önce gerçekleşen ve neredeyse yaşamı yokeden jeolojik ve iklimsel olayların hala insanların kullandıkları kömürde etkileri olduğu” diyen jeolog Bob Finkelman, “250 milyon yıl önce çökelen maddeyi bugün kömürü yaktıklarında nanokuvarslar olarak soluyorlar” diye ekliyor.

20. yüzyılın başlarından beri yakılan verimsiz ve ziftli kömürler dünyanın endüstriyel şehirlerinde solunuyor. Benzer sorunlara gelişmekte olan ülkelerdeki şehirlerde ve bölgelerinde de rastlanmıştı. Dünya Sağlık Örgütü her yıl yaklaşık 1.6 milyon insanın kapalı ortamlarda dumanlardaki partiküllerin ve diğer maddelerin oluşturduğu hava kirliliğinden ötürü öldüğünü ortaya koyuyor.

Bu yeni çalışma, dünyadaki kömürlerdeki çeşitliliğin altını çiziyor. Bazı kömürler istenmeyen şekilde dumanlı ve isli yanarlarken diğerleri temiz yanabiliyor. Kömürler yeryüzünün tarihi boyunca farklı zaman dilimlerinde oluşmuş olabilirler ve baskın olan bileşen karbon olmakla beraber, her birinin kendine özgü bir kimyası var.

Finkelman’ın çalışması bu kömürün neden silisyum dioksit bakımndan zengin olduğuna dair makul bir açıklama getiriyor. Permiyen-Triyasik sınırında, günümüzden 250 milyon yıl önce, kitlesel bir yokoluşa neden olan çok büyük bir volkanik dönem olduğuna dair çeşitli hipotezler bulunmakta. Siberya bazaltlarını terkeden muazzam miktardaki gazın atmosferin jeokimyasını radikal bir şekilde değiştirmiş olduğu düşünülüyor.

“Oldukça asidik yağan yağmurlar yeryüzündeki canlılığa zarar verirken bir yandan da nehirlerin ve okyanusların da asitliğini arttırdı. O kadar yoğundu ki kayaları çözüp, silisyum dioksitin mobilize olmasına neden oldu” diye açıklıyor Finkelman. Silisyum dioksit, jeolojik zaman boyunca yeraltı sularıyla Çinli halkın ısınma ve yemek yapmada kullandığı kömürün bir bileşeni halini aldı. Bu zaman diliminde oluşmuş kömürün yiyecek pişirmek için kullanıldığı bilinmiyordu.

Xuan Wei’de kömürün doğrudan yemek pişirmek için kullanımı artık azaldı ancak esas fırınlarda, bazen havalandırma olmaksızın uzun zamanlar çalışıldığı biliniyor. Halk sağlığı biyoloğu Joseph Bunnell bir sonraki adımın, silisyum parçacıklarının kömür dumanındaki diğer kanserojenlerle tam olarak nasıl etkileşerek böyle ölümcül bir etki yarattığının araştırılması olacağını belirtiyor.

(soL - Haber Merkezi)